Cilt 14 Sayı 1 (2026): Business & Management Studies: An International Journal
Makaleler

Medya reklamlarının tüketim davranışlarını şekillendirmedeki rolü: Türkiye örneği

PDF (İngilizce)
  • Hasan Furkan Kaplan,
  • Metin Karaburun
Hasan Furkan Kaplan
Dr. Öğr. Üyesi, Muş Alparslan Üniversitesi, Muş, Türkiye
Metin Karaburun
Dr. Öğr. Üyesi, Muş Alparslan Üniversitesi, Muş, Türkiye

Yayınlanmış 25.03.2026

Anahtar Kelimeler

  • Advertising Expenditures, Household Consumption Expenditures, Media Economics, Toda–Yamamoto Causality Analysis
  • Reklam Harcamaları, Hanehalkı Tüketim Harcamaları, Medya Ekonomisi, Toda–Yamamoto Nedensellik Analizi

Nasıl Atıf Yapılır

Medya reklamlarının tüketim davranışlarını şekillendirmedeki rolü: Türkiye örneği. (2026). Business & Management Studies: An International Journal, 14(1), 100-112. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i1.2686

Telif Hakkı (c) 2026 Hasan Furkan Kaplan- Metin Karaburun

Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Medya reklamlarının tüketim davranışlarını şekillendirmedeki rolü: Türkiye örneği. (2026). Business & Management Studies: An International Journal, 14(1), 100-112. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i1.2686

Öz

Bu çalışmanın amacı, 2000-2024 döneminde Türkiye'de reklam harcamaları ile hanehalkı tüketim harcamaları arasındaki ilişkiyi ekonometrik bir bakış açısıyla incelemektir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ve Reklamcılar Derneği'nden elde edilen veriler kullanılarak, reklamın tüketim üzerindeki yönlendirici etkisi Toda-Yamamoto nedensellik yöntemi ile analiz edilmiştir. Bu yöntem, serilerin entegrasyon derecesinden bağımsız olarak nedensellik yönünün belirlenmesine olanak tanır. Bulgular, reklam harcamaları ile hanehalkı tüketim harcamaları arasında iki yönlü bir nedensellik olduğunu göstermektedir. Reklam harcamalarındaki artış, istatistiksel olarak tüketimde önemli bir artışa neden olur; artan tüketim eğilimleri ise işletmeleri reklam yatırımlarını artırmaya teşvik eder. Sonuç olarak, reklam ve tüketim arasındaki bu karşılıklı etkileşim, ekonomik büyüme ve talep yönetimi açısından stratejik öneme sahiptir. Bu nedenle, makroekonomik planlamaya uygun reklam politikaları tasarlamak, sürdürülebilir kalkınma hedeflerine katkıda bulunacaktır.

PDF (İngilizce)

Referanslar

  1. Aydın, G. A. (2018). Gösterişçi tüketim ve reklam ilişkisi: Akıllı telefon reklamları üzerine bir değerlendirme. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, (46).
  2. Chih-Chung, C., Chang, C., Wei-Chun, L., & Yau-Nang, L. (2012). The effect of advertisement frequency on the advertisement attitude: The controlled effects of brand image and spokesperson's credibility. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 57, 352–359.
  3. Daniel, C. O. (2019). Effect of advertisement on consumer brand preference. International Journal of Business Marketing and Management, 4(3), 26–31.
  4. Demir, A. O. (2022). Tüketim kültürünün yeniden üretiminde reklam: Doğudan batıya Ramazan örneği. Mediarts, 3, 45–57.
  5. Demirel, G. (2021). Tüketim kültürü, yeni medya ve fotoğraf: Bağlam ve kullanım. Akademisyen Yayınevi.
  6. Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74(366), 427–431.
  7. Dolado, J. J., & Lütkepohl, H. (1996). Making Wald tests work for cointegrated VAR systems. Econometric Reviews, 15(4), 369–386.
  8. Elden, M. (2016). Reklam yazarlığı. İletişim Yayınları.
  9. Elmasoğlu, K. (2017). Tüketim kültüründe etkili bir araç olarak reklamın işlevlerine dair genel bir değerlendirme. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi, 2(4), 27–42.
  10. Engle, R. F., & Granger, C. W. J. (1987). Cointegration and error correction: Representation, estimation and testing. Econometrica, 55(2), 251–276.
  11. Goddard, A. (2001). The language of advertising. Routledge.
  12. Gökaliler, E., & Saatçioğlu, E. (2016). Reklamlar aracılığıyla betimlenen tüketim ritüelleri ve marka sadakati ilişkisi. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (26), 24–46.
  13. Göksu, S., & Balkı, A. (2023). ARDL ve NARDL eşbütünleşme analizleri: Adım adım Eviews uygulaması. Serüven Yayınevi.
  14. Kalay, M. (2025). Reklamlarda yaşam tarzı ve tüketim ilişkisinin temsili: Banka reklamları üzerine söylem analizi. Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 8(5), 603–621. https://doi.org/10.59445/ijephss.1783702
  15. Kızıldemir, D., & Dilek, M. (2025). Tüketim toplumunun inşasında reklam ve salt maruz bırakma stratejisi. D-Sanat, 1(10), 479–499. https://doi.org/10.5281/zenodo.17169589
  16. Manandhar, B. (2018). Effect of advertisement in consumer behaviour. Management Dynamics, 21(1), 46–54. https://doi.org/10.3126/md.v21i1.27046
  17. O'Cass, A. (2000). An assessment of consumers' product, purchase decision, advertising and consumption involvement in fashion clothing. Journal of Economic Psychology, 21(5), 545–576.
  18. Özkan, A. (2014). Reklam yönetimi. İTO Yayınları.
  19. Özkan, N., & Erciş, M. S. (2024). Reklam ve tüketim kültürü ilişkisi üzerine teorik bir inceleme. Communicata, (27), 41–46. https://doi.org/10.32952/communicata.1451852
  20. Phillips, P. C. B., & Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika, 75(2), 335–346.
  21. Reklamcılık Derneği. (2025). Reklam harcamaları. https://rd.org.tr
  22. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2025). Hanehalkı tüketim harcamaları. https://evds2.tcmb.gov.tr
  23. Tellis, G. J. (2003). Effective advertising: Understanding when, how, and why advertising works. Sage Publications.
  24. Toda, H. Y., & Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes. Journal of Econometrics, 66(1–2), 225–250.
  25. Topsümer, F., & Elden, M. (2015). Reklamcılık: Kavramlar, kararlar, kurumlar. İletişim Yayınları.
  26. Yalınız, M. O., & Hülür, A. B. (2021). Instagram, reklam ve tüketim: Üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi, 6(11), 1–22.
  27. Yıldız, H. N. (2022). Kültür ve reklam ilişkisi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(1), 293–308. https://doi.org/10.33206/mjss.886628
  28. Zamin Abbas, D. R., & Bari, A. (2011). Advertisement and Islam: A Muslim world perspective. Australian Journal of Business and Management Research, 1(6), 152–157.