Cilt 14 Sayı 1 (2026): Business & Management Studies: An International Journal
Makaleler

Türkiye'de sağlık harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi: VAR analizi

PDF
  • Zeynep Öztürk Yaprak
Zeynep Öztürk Yaprak
Dr. Öğr. Üyesi, Yozgat Bozok Üniversitesi, Yozgat, Türkiye

Yayınlanmış 25.03.2026

Anahtar Kelimeler

  • Economic Growth, Health Expenditures, VAR Analysis, Time Series, Türkiye
  • Ekonomik Büyüme, Sağlık Harcamaları, VAR Analizi, Zaman Serileri, Türkiye

Nasıl Atıf Yapılır

Türkiye’de sağlık harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi: VAR analizi. (2026). Business & Management Studies: An International Journal, 14(1), 1-18. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i1.2677

Telif Hakkı (c) 2026 Zeynep Öztürk Yaprak

Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Türkiye’de sağlık harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi: VAR analizi. (2026). Business & Management Studies: An International Journal, 14(1), 1-18. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i1.2677

Öz

Bu çalışmada Türkiye’de 1975-2022 döneminde sağlık harcamaları ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin zaman serisi analizi yöntemiyle incelenmesi amaçlanmıştır. Analizde vektör otoregresif (VAR) modeli kullanılmış; değişkenler arasındaki dinamik etkileşimler Etki-Tepki Fonksiyonları ve Varyans Ayrıştırması analizleriyle değerlendirilmiş, nedensellik ilişkilerinin yönü ise Granger nedensellik testi ile incelenmiştir. Elde edilen bulgular, sağlık harcamalarının ekonomik büyüme üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğunu ve ekonomik büyüme varyansının yaklaşık %28’inin sağlık harcamaları tarafından açıklandığını göstermektedir. Ayrıca Granger nedensellik analizi sonuçları, sağlık harcamalarından ekonomik büyümeye doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisinin varlığına işaret etmektedir. Bu bulgular, sağlık harcamalarının Türkiye’de uzun dönemde ekonomik büyümeyi destekleyici ve tamamlayıcı bir politika aracı olarak değerlendirilebileceğini ortaya koymaktadır.

PDF

Referanslar

  1. Abille, A. B., & Obıero, W. L. (2021). The impact of human capital and defense expenditures on economic growth: Panel analysis for selected SSA countries. Anadolu İktisat ve İşletme Dergisi, 5(1), 14-26.
  2. Aboubacar, B., & Xu, D. (2017). The impact of health expenditure on the economic growth in Sub-Saharan Africa. Theoretical Economics Letters, 7(3), 615-622.
  3. Ağır, H., & Tıraş, H. H. (2018). Sağlık Harcamaları ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Panel Nedensellik Analizi. Gaziantep University Journal of social sciences, 17(4).
  4. Ak, R. (2012). The relationship between health expenditures and economic growth: Turkish case. International Journal of Business Management & Economic Research, 3(1), 404-409.
  5. Akıncı, A., & Tuncer, G. (2016). Türkiye’de Sağlik Harcamalari ile Ekonomik Büyüme Arasindaki İlişki. Sayıştay Dergisi, (102), 47-61.
  6. Akyüz, H. E. (2018). Vektör otoregresyon (VAR) modeli ile iklimsel değişkenlerin istatistiksel analizi. International Journal of Engineering Research and Development, 10(2), 183-192.
  7. Arısoy, İ., Ünlükaplan, İ., & Ergen, Z. (2010). Sosyal harcamalar ve iktisadi büyüme ilişkisi: Türkiye ekonomisinde 1960–2005 dönemine yönelik bir dinamik analiz. Maliye Dergisi, 158(1), 398-421.
  8. Atilgan, E., Kilic, D., & Ertugrul, H. M. (2017). The dynamic relationship between health expenditure and economic growth: is the health-led growth hypothesis valid for Turkey?. The European Journal of Health Economics, 18(5), 567-574.
  9. Aydemir, C., & Baylan, S. (2015). Sağlik Harcamalari ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Üzerine Bir Uygulama. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (13), 417-435.
  10. Bakare, A. A., & Olubokun, S. (2011). Health care expenditure and economic growth in Nigeria: An empirical study. Journal of emerging trends in economics and management sciences, 2(2), 83-87.
  11. Barro, R. J. (1991). Economic growth in a cross section of countries. The quarterly journal of economics, 106(2), 407-443.
  12. Barro, R. J. (1996). Determinants of economic growth: A cross-country emprical study. NBER Working Paper, 5698.
  13. Bayar, İ. (2023). Türkiye’nin Ekonomik Büyümesinde Sağlık Harcamalarının Etkisi: Fourier Birim Kök ve Eşbütünleşme Testinden Kanıtlar. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 127-146.
  14. Bedir, S. (2016). Healthcare expenditure and economic growth in developing countries. Advances in economics and business, 4(2), 76-86.
  15. Birol, Y. E., & Demirgil, B. (2022). Sağlık harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi: MIST ülkeleri üzerine uygulamalı bir çalışma. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 17(1), 69-78.
  16. Binay, M. (2020). OECD Ülkeleri̇nde Sağlik Harcamalari Ekonomi̇k Büyüme İli̇şki̇si̇. Sosyal Güvence, (17), 195-208.
  17. Blomqvist, Å. G., & Carter, R. A. (1997). Is health care really a luxury?. Journal of health economics, 16(2), 207-229.
  18. Bloom, D. E., Canning, D., & Sevilla, J. P. (2001). The effect of health on economic growth: theory and evidence.
  19. Boussalem, F., Boussalem, Z., & Taiba, A. (2014). The relationship between public spending on health and economic growth in Algeria: Testing for co-integration and causality. International journal of business and management, 2(3), 25.
  20. Bukenya, J. (2009). Do fluctuations in health expenditure affect economic growth?. The Open Economics Journal, 2, 31-38.
  21. Bulut, Y. (2024). Sağlık Harcamalarının Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkileri: Çin ve Güney Kore Ekonomileri Üzerine Bir İnceleme. Sağlık ve Sosyal Refah Araştırmaları Dergisi, 6(1), 39-47.
  22. Cebeci, E., & Ay, A. (2016). The effects of health expenditures on economic growth: A panel regression analysis on BRICS countries and Turkey. Dumlupınar University Journal of Social Science, (ICEBSS special issue), 91-102.
  23. Chaabouni, S., & Abednnadher, C. (2010)." The Determinants Of Health Expenditures in Tunisia: An ARDL Bounds Testing Approach". International Journal of Information Systems in the Service Sector, 6(4).
  24. Çetin, M., & Ecevit, E. (2010). Sağlik Harcamalarının Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: Oecd Ülkeleri Üzerine Bir Panel Regresyon Analizi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 11(2), 166-182.
  25. Degefa, T., & Daba, A. (2025). Impact of Government Expenditure on Economic Growth in Ethiopia. International Journal of Economic Behavior and Organization, 13(1), 1-7.
  26. Demirgil, B., Şantaş, F., & Şantaş, G. (2018). Sağlık harcamalarının ekonomik büyüme üzerine etkisi: uygulamalı bir çalışma. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(2), 388-398.
  27. Devlin, N., & Hansen, P. (2001). Health care spending and economic output: Granger causality. Applied economics letters, 8(8), 561-564.
  28. Dinçer, H., & Yuksel, S. (2019). Identifying the causality relationship between health expenditure and economic growth: An application on E7 countries. Journal of health systems and policies, 1(1), 5-23.
  29. Dritsakis, N. (2005). Health expenditures and gross domestic product: An empirical analysis for member countries of the European Union with cointegration analysis. Journal of Social Sciences, 1(2), 66–71.
  30. Emirkadı, Ö., & Demirci, E. Ç. (2024). Mıst Ülkelerinde Sağlık Harcamaları ve Ekonomik Kalkınma İlişkisi: Panel Veri Analizi. Sosyal Bilimler Elektronik Dergisi/Electronic Journal of Social Sciences, 1(12), 92-112.
  31. Emsen, H. S., Yurttançıkmaz, Z. Ç., & Emsen, Ö. S. (2023). Yükselen Ekonomilerde Beşeri Sermaye Unsurlarından Sağlık Harcamaları İle Ekonomik Büyüme İlişkileri. Uluslararası Ekonomi ve Siyaset Bilimleri Akademik Araştırmalar Dergisi, 7(16), 63-77.
  32. Esen, E., & Çelik Keçili, M. (2021). Economic growth and health expenditure analysis for Turkey: evidence from time series. Journal of the knowledge economy, 1-15.
  33. Fendoğlu, E., & Gökçe, E. C. (2021). Türkiye’de eğitim ve sağlık harcamaları ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Fourier yaklaşımı. Ekonomi İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi, 3(2), 203-216.
  34. Geyik, O., Şeren, G. Y., & Iliman, T. (2024). Sağlık Harcamaları ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Oecd Ülkelerinden Kanıtlar. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (36), 92-115.
  35. Granger, C. W. (1969). Investigating causal relations by econometric models and cross-spectral methods. Econometrica: journal of the Econometric Society, 424-438.
  36. Granger, C. W. (1988). Some Recent Developments in a Concept of Causality. Journal of Econometrics, 39, 199-211.
  37. Grossman, M. (1972). On the concept of health capital and the demand for health. Journal of Political economy, 80(2), 223-255.
  38. Güneri, B. (2024). Beşerî Sermaye Eşitsizliği ve Büyüme Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(2), 423-444.
  39. Halıcı-Tülüce, N. S., Doğan, İ., & Dumrul, C. (2016). Is income relevant for health expenditure and economic growth nexus?. International journal of health economics and management, 16(1), 23-49.
  40. Hansen, P., & King, A. (1996). The determinants of health care expenditure: a cointegration approach. Journal of health economics, 15(1), 127-137.
  41. Healy, T., & Cote, S. (2001). The Well-Being of Nations: The Role of Human and Social Capital. Education and Skills. Organisation for Economic Cooperation and Development, 2 rue Andre Pascal, F-75775 Paris Cedex 16, France.
  42. Heshmati, A. (2001). On the causality between GDP and health care Eexpenditure in augmented Solow growth model (No. 423). SSE/EFI Working Paper Series in Economics and Finance.
  43. Husz, M. (1998). Human capital, endogenous growth, and government policy, Peter Lang Pub. Inc., Frankfurt am Main, New York.
  44. Jaunky, V. C., & Khadaroo, A. J. (2006, September). Health care expenditure and GDP: an African perspective. In iHEA 2007 6th World Congress: Explorations in Health Economics Paper.
  45. Kamacı, A. (2017). OECD Ülkelerinde Sağlik Harcamalarinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisinin Ekonometrik Analizi. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, 6(2), 52-69.
  46. Kar, M., & Taban, S. (2003). The impacts of the disaggregated public expenditure on economic growth. Ankara University Faculty of Political Science, 53(3), 145-169.
  47. Kesbiç, C. Y., & Salman, G. (2018). Türkiye’de sağlık harcamaları ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin tespiti: 1980-2014 VAR model analizi. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, (639), 1163-1180.
  48. Kılıç, J., & Çelik, G. (2025). Türkiye'de Sağlık Harcamaları Ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1975–2023 Dönemi ARDL Analizi. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 11(1), 38-51.
  49. Kıymaz, H., Akbulut, Y., & Demir, A. (2006). Tests of stationarity and cointegration of health care expenditure and gross domestic product: an application to Turkey. The European Journal of Health Economics, 7(4), 285-289.
  50. Kibritçioğlu, A. (1998). İktisadi büyümenin belirleyicileri ve yeni büyüme. AÜ Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 53(1-4), 207-230.
  51. Korkulu, A., & Yılmaz, B. (2017). Türkiye’de büyüme-enflasyon ilişkisi: Granger nedensellik analizi (1939-2013). International Journal of Academic Value Studies, 3(13), 85-93.
  52. Koyuncu, T., & Meçik, O. (2020). Covid-19 pandemisinin Türkiye’de ekonomik büyümeye sektörel ve sektörler arası etkileri. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 18(4), 112-131.
  53. Köksel, B., & Tecirli, S. (2023). Türkiye’de Eğitim Harcamaları ve Ekonomik Büyüme İlişkisi Üzerine Ampirik Bir Analiz. Anasay, (23), 71-104.
  54. Köksel, B., & Yılmaz, H. (2021). Beşerî sermaye ve ekonomik büyüme ilişkisi: farklı gelire sahip ülkeler grubu üzerine bir inceleme. Journal of Life Economics, 8(2), 157-171.
  55. Mushkin, S. J. (1962). Health as an Investment. Journal of political economy, 70(5, Part 2), 129-157.
  56. Newhouse, J. P. (1977). Medical-care expenditure: a cross-national survey. The journal of human resources, 12(1), 115-125.
  57. Oğul, B. (2022). G7 Ülkelerinde Sağlık Harcamaları ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Panel Veri Yaklaşımı. Equinox Journal of Economics Business and Political Studies, 9(2), 128-140.
  58. Öksüzler, O., & Turhan, A. (2005). Does better health promote economic growth in Turkey. International Journal of Business, Management and Economics, 1(4), 5-15.
  59. Özgen, F. B., & Güloğlu, B. (2004). Türkiye’de İç Borçların İktisadi Etkilerinin VAR Tekniğiyle Analizi, ODTÜ Gelişme Dergisi, 31, Haziran, 93-115.
  60. Özsoy, C. (2009). Türkiye’de eğitim ve iktisadi büyüme arasındaki ilişkinin VAR modeli ile analizi. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 4(1), 71-83.
  61. Öztürk, S., &Topçu, E. (2014). Health expenditures and economic growth: evidence from G8 Countrıes. International Journal of Economics and Empirical Research, 2(6), 256-261.
  62. Piabuo, S. M., & Tieguhong, J. C. (2017). Health expenditure and economic growth-a review of the literature and an analysis between the economic community for central African states (CEMAC) and selected African countries. Health economics review, 7(1), 23.
  63. Romer, P.M. (1986). Increasing returns and long-run growth. Journal of Political Economy, 94(5), 1002–1037.
  64. Safdari, M., Mehrizi, M. A., & Elahi, M. (2013). The effect of health expenditure on economic growth in Iran. African Journal of Business Management, 7(38), 3972.
  65. Sağır, M., & Kaplan, S. (2024). Türkiye'de Sağlık Harcamaları ile Ekonomik Büyüme İlişkisi. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), 157-175.
  66. Saraçoğlu, S., & Songur, M. (2017). Sağlik Harcamalari ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Avrasya Ülkeleri Örneği. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(16), 353-372.
  67. Sarıtaş, H., Genç, A., & Avcı, T. (2018). Türkiye’de enerji ithalatı, cari açık ve büyüme ilişkisi: VAR ve Granger nedensellik analizi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14(2), 181-200.
  68. Sims, C. A. (1980). Macroeconomics and reality. Econometrica: journal of the Econometric Society, 1-48.
  69. Şahin, İ. E., & Adıyaman, G. (2024). Türkiye’de Faiz Oranı ve Döviz Kuru İlişkisi: Var Analizi. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(4), 901-911.
  70. Şeker, K. (2021). Türkiye’de Finansal Sistemden Sağlanan Çeşitli Getirilerin VAR Modeli ile Etkileşimlerinin Analizi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (92), 183-206.
  71. Şen, A., & Bingöl, N. (2018). Sağlık harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye örneği. Akademik yaklaşımlar dergisi, 9(1), 89-106.
  72. Taban, S. (2006). Türkiye'de Sağlık ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Nedensellik İlişkisi. Sosyoekonomi, 4(4).
  73. Takım, A. (2010). Türkiye'de ekonomik büyüme ile işsizlik arasindaki ilişki: granger nedensellik testi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (27).
  74. Tan, B. K., Mert, E., & Özdemir, Z. A. (2016). Kamu yatirimlari ve ekonomik büyüme ilişkisine bir bakiş: Türkiye, 1969-2003. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(1), 25-39.
  75. Tarı, R., & Bozkurt, H. (2006). Türkiye’de istikrarsiz büyümenin VAR modelleri ile analizi (1991.1-2004.3). Istanbul University Econometrics and Statistics e-Journal, (4), 1-16.
  76. Tarı, R., (2010), Ekonometri, Umuttepe Yayıncılık, İzmit-Kocaeli
  77. Tıraş, H. H., & Ağır, H. (2018). Sağlık harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi: Panel nedensellik analizi. Gaziantep Üniversitesi sosyal bilimler dergisi, 17(4), 1558-1573.
  78. Türlüoğlu, E. (2018). Kadın İstihdam ve Büyüme İlişkisi: Var Modeli Analizi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 5(9), 59-68.
  79. Yalçıntaş, D., & Oğuz, S. (2024). Beşerî Sermayenin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: AB Ülkeleri ve Türkiye için Ekonometrik Bir Analiz. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(2), 563-578.
  80. Yapraklı, S., & Kervan, F. K. (2024). Teknoloji Yoğunluğuna Göre İhracatı Etkileyen Temel Inovasyon Göstergeleri: Türkiye İçin Zaman Serisi Analizlerine Dayalı Bir Uygulama. EKOIST Journal of Econometrics and Statistics, (41), 133-150.
  81. Yıldırım, N. E. (2024). Sağlık Harcamalarının Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: Türkiye İçin Bir Uygulama. Journal of Financial Politic & Economic Reviews/Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 61(668).
  82. Yumuşak, İ. G., & Yıldırım, D. Ç. (2009). Sağlık harcamalar iktisadi büyüme ilişkisi üzerine ekonometrik bir inceleme. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 4(1), 57-70.