Makale Ön Değerlendirme Kriterleri

Business & Management Studies An International Journal (BMIJ)’ye gönderilen makaleler, hakem değerlendirmesine alınmadan önce editörlük tarafından ön değerlendirmeye tabi tutulur. Bu aşamanın amacı; makalenin derginin kapsamına, bilimsel yayın ölçütlerine, araştırma etiğine ve yazım kurallarına uygunluğunu belirlemektir.

Ön değerlendirmeyi geçmek makalenin yayıma kabul edildiği anlamına gelmez. Uygun bulunan çalışmalar çift kör hakem değerlendirme sürecine alınır.

Ön Değerlendirmenin Kapsamı

Editörlük, makale dosyasını ve başvuruyla birlikte sunulan etik kurul belgesi, veri toplama aracı, veri seti, analiz çıktısı, benzerlik raporu ve diğer ek belgeleri birbiriyle karşılaştırarak inceler.

Ön değerlendirme aşağıdaki alanları kapsar:

İntihal ve benzerlik kontrolü
Derginin amaç ve kapsamına uygunluk
Bilimsel yeterlilik
Kaynakça ve atıf doğruluğu
Etik kurul gerekliliği ve belge uygunluğu
Etik kurul tarihi ile veri toplama tarihinin uyumu
Üretken yapay zekâ kullanımının açıklanması
Makale, veri ve analiz sonuçlarının tutarlılığı
Metin içi ve biçimsel tutarlılık

İntihal ve Benzerlik Kontrolü

Dergiye gönderilen tüm makaleler, uygun bir benzerlik tespit yazılımıyla taranır. Editörlük yalnızca toplam benzerlik oranını değil, rapordaki kaynak bazlı eşleşmeleri ve eşleşmelerin niteliğini de değerlendirir.

BMIJ’de uygulanan benzerlik ölçütleri şöyledir:

Toplam benzerlik oranı, kaynakça hariç olmak üzere %20 ve altında olmalıdır.
Tek bir kaynaktan gelen benzerlik oranı %3’ü aşmamalıdır.
Sayısal ölçütlerin karşılanması, makalenin otomatik olarak uygun kabul edileceği anlamına gelmez.
Nihai değerlendirmede eşleşmelerin içeriği, uzunluğu, kaynağı ve akademik niteliği dikkate alınır.

İncelemede özellikle şu hususlar değerlendirilir:

Uzun ve atıfsız benzer pasajlar,
Kaynak gösterilmeden yapılan yakın aktarımlar,
Sözcüklerin sınırlı ölçüde değiştirilmesiyle oluşturulan aşırı yakın anlatımlar,
Yazarın önceki çalışmalarından usulüne uygun atıf yapılmadan alınan bölümler,
Başka çalışmalardan alınan tablo, şekil ve görseller,
Aynı verinin birden fazla yayına bölünmesi,
Tek bir kaynaktan yoğun biçimde yapılan aktarımlar.

Kaynakça, standart yöntem ifadeleri, mevzuat hükümleri, ölçek maddeleri ve zorunlu teknik terimlerden kaynaklanan eşleşmeler ile gerçek metinsel benzerlik birbirinden ayrılarak değerlendirilir. Kaynak gösterilmiş olması, bir metnin uzun bölümlerinin aynı veya çok benzer cümlelerle aktarılmasını tek başına uygun hâle getirmez.

Benzerlik ölçütleri ve uygulama esasları için BMIJ İntihal ve Benzerlik Kontrol Politikası incelenmelidir.

Dergi Kapsamı ve Bilimsel Yeterlilik

Makalenin öncelikle BMIJ’nin amaç ve kapsamındaki işletme ve yönetim bilimleri alanlarından en az biriyle doğrudan ilişkili olması gerekir.

Bilimsel yeterlilik değerlendirmesinde aşağıdaki ölçütler kullanılır:

Araştırma probleminin açık ve gerekçelendirilmiş olması,
Çalışmanın özgün bir soruya, bulguya veya değerlendirmeye dayanması,
Literatüre katkının açıkça ortaya konulması,
Literatür taramasının yeterli, güncel ve araştırma sorusuyla ilişkili olması,
Araştırma sorularının veya hipotezlerin kuramsal temele dayanması,
Araştırma yönteminin amaç ve araştırma sorularıyla uyumlu olması,
Evren, örneklem ve örnekleme yönteminin açıklanması,
Veri toplama araçlarının geçerlilik ve güvenilirliğinin gösterilmesi,
Nicel analizlerin veri yapısına ve araştırma modeline uygun olması,
Nitel analiz sürecinin açık, izlenebilir ve bilimsel olarak yeterli olması,
Bulguların tablo, şekil ve analiz çıktılarıyla desteklenmesi,
Tartışma ve sonuçların elde edilen bulgulara dayanması,
Araştırmanın sınırlılıklarının açıklanması,
Sonuçların araştırmanın kapsamını aşacak biçimde genelleştirilmemesi.

Araştırma sorusu açık olmayan, yöntemi temel bilimsel ölçütleri karşılamayan veya sunduğu sonuçlar verilerinden çıkarılamayan çalışmalar hakem değerlendirmesine alınmayabilir.

BMIJ’nin ön değerlendirmede dikkate aldığı bilimsel ve biçimsel koşullar için Makale Başvuru Rehberi’nin incelenmesi gerekir.

Kaynakça ve Atıf Kontrolü

Metin içindeki bütün atıfların kaynakçada bulunması ve kaynakçada yer alan bütün eserlerin metin içinde kullanılması gerekir.

Editörlük gerektiğinde kaynakları tek tek inceleyerek şu bilgileri kontrol eder:

Yazar veya kurum adı,
Yayın yılı,
Makale, kitap veya bölüm başlığı,
Dergi ve yayınevi adı,
Cilt ve sayı bilgisi,
Sayfa aralığı,
DOI veya diğer kalıcı erişim bilgileri,
Metin içi atıf ile kaynakça kaydının uyumu,
Kaynağın gerçekten yayımlanmış ve erişilebilir olup olmadığı.

Var olmayan yayınlar, uydurma DOI’ler, başka bir yayına ait DOI kullanımı, yanlış yazar veya dergi bilgileri ve doğrulanamayan kaynaklar bilimsel güvenilirlik sorunu olarak değerlendirilir.

Bir kaynağın doğrulanamaması otomatik olarak kaynağın sahte olduğu anlamına gelmez. Bununla birlikte, doğru ve erişilebilir bibliyografik bilgilerin sunulması yazarların sorumluluğundadır. Doğrulanamayan kaynaklar için editörlük açıklama veya belge isteyebilir.

Metin içi atıflar ve kaynakça, BMIJ APA 7 kurallarına uygun şekilde hazırlanmalıdır.

Etik Kurul İzni ve Araştırma Etiği

Araştırmanın niteliğine göre etik kurul izni gerekip gerekmediği ön değerlendirme sırasında kontrol edilir.

Aşağıdaki yöntemleri kullanan araştırmalarda kural olarak etik kurul izni aranır:

Anket ve ölçek uygulaması,
Mülakat veya görüşme,
Odak grup çalışması,
Deneysel araştırma,
İnsan katılımcılardan veri toplama,
Katılımcı gözlem,
Kişisel veya hassas veri kullanımı,
Sağlık verilerinin kullanılması,
İnsan veya hayvanların bilimsel amaçla kullanıldığı çalışmalar,
Kişisel veriler içeren retrospektif araştırmalar.

Etik kurul izni gereken çalışmalarda kurulun adı, karar tarihi ve karar numarası veya sayı numarası yöntem bölümünde ve makalenin ilgili beyan alanında belirtilmelidir. Etik kurul belgesi başvuru sırasında ayrı bir dosya olarak yüklenmelidir.

Belgedeki araştırma başlığı, sorumlu araştırmacı, kurum, kurul adı, karar tarihi ve karar numarası makaledeki bilgilerle uyumlu olmalıdır. Belgenin, başvuruda yapılan araştırmayı ve kullanılan veri toplama yöntemini kapsaması gerekir.

Etik kurul izni gerekmeyen çalışmalarda bunun gerekçesi yöntem bölümünde açıkça belirtilmelidir.

Ayrıntılı bilgi için BMIJ Etik Kuralları incelenmelidir.

Etik Kurul Tarihi ve Veri Toplama Tarihi

Etik kurul izni gerektiren araştırmalarda önce etik kurul onayı alınmalı, veri toplama işlemine daha sonra başlanmalıdır. Veri toplama başlangıç tarihi etik kurul karar tarihinden önce olamaz.

Yazarlar yöntem bölümünde veri toplama tarihini veya tarih aralığını açık biçimde belirtmelidir. Anket, görüşme, gözlem, deney ve diğer insan katılımcı verilerinin hangi tarihlerde toplandığı anlaşılır olmalıdır.

Makalede farklı veri toplama tarihleri verilmişse bunlar birbiriyle tutarlı olmalıdır. Etik kurul onayından önce veri toplandığının belirlenmesi ciddi bir etik sorun olarak değerlendirilir. Sonradan alınan etik kurul kararı, önceden gerçekleştirilmiş veri toplama işlemini geriye dönük olarak uygun hâle getirmez.

Üretken Yapay Zekâ Kullanımı

Yazarlar, ChatGPT, Copilot, Claude, Gemini veya benzeri üretken yapay zekâ araçlarını kullandılarsa bu kullanımı şeffaf biçimde açıklamalıdır.

Beyanda şu bilgiler bulunmalıdır:

Kullanılan aracın adı ve mümkünse sürümü,
Aracın hangi amaçla kullanıldığı,
Kullanımın makalenin hangi bölümlerini kapsadığı,
Üretilen içeriğin yazarlar tarafından nasıl kontrol edildiği.

Üretken yapay zekâ araçları yazar olarak gösterilemez. Bilimsel sonuçların yalnızca yapay zekâ tarafından üretilmesi, doğrulanmamış bilgi veya kaynak kullanılması ve insan denetimi olmadan akademik içerik oluşturulması kabul edilmez.

Yapay zekâ tarafından önerilen kaynakların gerçekten var olup olmadığını ve tüm bibliyografik bilgilerinin doğruluğunu kontrol etmek yazarların sorumluluğundadır. Makaledeki bilgilerin, analizlerin, yorumların ve sonuçların akademik sorumluluğu yazarlara aittir.

Ayrıntılı koşullar için BMIJ Yapay Zekâ Kullanım Politikası incelenmelidir.

Makale Veri ve Analiz Tutarlılığı

Editörlük gerekli gördüğünde yazarlardan anonimleştirilmiş veri setini, analiz dosyasını, yazılım çıktılarını, kodları, görüşme formunu veya diğer araştırma belgelerini isteyebilir.

Sunulan belgeler ile makale arasında şu kontroller yapılabilir:

Örneklem büyüklüğünün veri dosyasıyla uyumu,
Değişken adları ve ölçüm biçimleri,
Kullanılan analizlerin araştırma modeline uygunluğu,
Katsayı, standart hata, anlamlılık değeri, güven aralığı, R² ve gözlem sayısı,
Tablolardaki değerlerin analiz çıktılarıyla uyumu,
Hipotez kabul veya ret sonuçları,
Nitel araştırmalarda kodlama, tema oluşturma ve katılımcı ifadeleri,
Makaledeki yorumların gerçek analiz sonuçlarına dayanması.

İnceleme için gerekli veri veya analiz belgeleri sunulmadığında dışsal doğrulama yapılamaz. Bu durumda editörlük ek belge isteyebilir veya doğrulanamayan bulgular için açıklama talep edebilir.

Bütün makalelerde, verilerin erişilebilirliğini açıklayan bir Veri Erişilebilirliği Beyanı bulunmalıdır. Veriler açık bir depoda paylaşılabilir, makul talep üzerine sağlanabilir veya etik, hukuki ve ticari sınırlamalar nedeniyle paylaşılamayabilir. Verilerin paylaşılmaması hâlinde gerekçe açıkça belirtilmelidir.

Veri paylaşımına ilişkin ayrıntılar BMIJ Araştırma Verisi Politikası’nda yer almaktadır.

Metin İçi Tutarlılık

Makalenin tüm bölümleri birbiriyle uyumlu olmalıdır. Ön değerlendirmede özellikle şu hususlar kontrol edilir:

Türkçe öz ile İngilizce abstract arasındaki uyum,
Amaç, yöntem, bulgu ve sonuç ilişkisi,
Araştırma soruları veya hipotezler ile analizler arasındaki ilişki,
Tablo ve şekil numaralarının sıralaması,
Metinde gönderme yapılan bütün tablo ve şekillerin mevcut olması,
Metindeki sayısal değerlerin tablolarla aynı olması,
Hipotez sonuçlarının doğru ifade edilmesi,
Bulgular ile tartışma ve sonuç bölümlerinin uyumu,
Türkçe ve İngilizce başlık, öz ve anahtar kelimelerin karşılığı,
Yazım, dilbilgisi ve akademik terminoloji.

Çelişkili sayısal değerler, mevcut olmayan tablo veya şekillere yapılan göndermeler ve analiz sonuçlarıyla uyuşmayan yorumlar düzeltme nedeni sayılır.

Yazım Kuralları ve Başvuru Dosyası

Makale, güncel BMIJ makale şablonu kullanılarak Word formatında hazırlanmalıdır. Başlıklar, özetler, anahtar kelimeler, JEL kodları, tablolar, şekiller, kaynakça, sayfa düzeni ve yazı biçimi şablonla uyumlu olmalıdır.

BMIJ çift kör hakemlik sistemini kullandığından, değerlendirme dosyasında yazarların kimliğini açıklayabilecek ad, kurum, e-posta, ORCID, teşekkür veya benzeri bilgiler bulunmamalıdır. Yazar bilgileri yalnızca dergi sistemindeki ilgili alanlara girilmelidir.

Başvuru dosyası hazırlanırken BMIJ Gönderim Koşulları ve güncel mizanpaj şablonu birlikte incelenmelidir.

Ön Değerlendirme Sonuçları

Ön değerlendirme sonucunda makale hakkında aşağıdaki kararlardan biri verilir:

Hakem Değerlendirmesine Gönderilebilir

Makale, ön değerlendirme ölçütlerini karşılamaktadır ve çift kör hakem değerlendirme sürecine alınabilir.

Ön Düzeltme Sonrası Hakeme Gönderilebilir

Makalede giderilebilir bilimsel, etik, bibliyografik veya biçimsel eksiklikler bulunmaktadır. Belirtilen düzeltmeler tamamlandıktan sonra makale yeniden ön değerlendirmeye alınır.

Ön Değerlendirme Aşamasında Reddedilir

Makale derginin kapsamı dışında kalıyorsa, temel bilimsel yeterlilik koşullarını karşılamıyorsa veya giderilemeyecek nitelikte etik, yöntemsel ya da akademik güvenilirlik sorunu taşıyorsa hakem değerlendirmesine gönderilmeden reddedilebilir.

Benzerlik oranının uygun olması, makalenin bilimsel açıdan yeterli olduğu veya hakem değerlendirmesine alınacağı anlamına gelmez. Etik ihlal, veri manipülasyonu, sahte kaynak, ciddi yöntem hatası veya makale ile analiz sonuçları arasındaki esaslı uyumsuzluklar puandan bağımsız olarak ret gerekçesi oluşturabilir.

Ön Değerlendirme Puanlaması

Editörlük, bilimsel ön değerlendirmede aşağıdaki 100 puanlık çerçeveden yararlanabilir:

Değerlendirme alanı	Azami puan
Konu ve özgünlük	15
Literatür ve teorik çerçeve	15
Yöntem ve veri	20
Analiz ve bulgular	20
Tartışma ve sonuç	10
Kaynakça ve akademik güvenilirlik	10
Etik ve yayın ilkelerine uygunluk	10
Toplam	100

Puanlama editöryal değerlendirmeye yardımcı olur; tek başına hakem sürecine kabul veya yayımlanma hakkı oluşturmaz.

Başvuru Öncesi Yazar Kontrol Listesi

Başvurunuzu tamamlamadan önce aşağıdaki hususları kontrol ediniz:

Makale BMIJ’nin amaç ve kapsamına uygundur.
Güncel makale şablonu kullanılmıştır.
Kör hakemlik dosyasından bütün yazar bilgileri çıkarılmıştır.
Amaç, yöntem, bulgular ve sonuç birbiriyle uyumludur.
Bütün tablo ve şekillere metin içinde gönderme yapılmıştır.
Metin içindeki tüm atıflar kaynakçada yer almaktadır.
Kaynakçadaki bütün eserler metinde kullanılmıştır.
Kaynakların yazar, yıl, dergi, sayfa ve DOI bilgileri doğrulanmıştır.
Toplam benzerlik oranı, kaynakça hariç %20 ve altındadır.
Tek bir kaynaktan gelen benzerlik oranı %3’ü aşmamaktadır.
Etik kurul gerekliliği değerlendirilmiş ve gerekli belgeler yüklenmiştir.
Veri toplama etik kurul onayından sonra gerçekleştirilmiştir.
Veri toplama tarihleri yöntem bölümünde açıklanmıştır.
Bilgilendirilmiş onam ve gerekli kurumsal izinler belirtilmiştir.
Üretken yapay zekâ kullanıldıysa, araç, amaç ve kapsam açıklanmıştır.
Veri erişilebilirliği, yazar katkısı, finansman ve çıkar çatışması beyanları eklenmiştir.
Gerektiğinde veri seti ve analiz çıktıları editörlüğe sunulabilecek durumdadır.
Makalenin dili ve akademik anlatımı kontrol edilmiştir.

Yazarlar başvuru sırasında güncel BMIJ politikalarını ve yazım kurallarını esas almalıdır. Editörlük, ön değerlendirme sırasında gerekli gördüğü ek bilgi, belge veya düzeltmeleri yazarlardan talep edebilir.