Cilt 14 Sayı 3 (2026): Business & Management Studies: An International Journal
Makaleler

Türkiye’de KOBİ’lerin istihdam ve ekonomik değer üretimi açısından sektörel sınıflandırılması: Ampirik bir analiz

PDF
  • Erol Işıkçı
Erol Işıkçı
Dr., Avrasya Üniversitesi, Trabzon, Türkiye

Yayınlanmış 25.09.2026

Anahtar Kelimeler

  • SME, Employment, Turnover, Sectoral Classification, Hierarchical Clustering
  • KOBİ, İstihdam, Ciro, Sektörel Sınıflandırma, Hiyerarşik Kümeleme

Nasıl Atıf Yapılır

Türkiye’de KOBİ’lerin istihdam ve ekonomik değer üretimi açısından sektörel sınıflandırılması: Ampirik bir analiz. (2026). Business & Management Studies: An International Journal, 14(3), 1346-1362. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i3.2781

Telif Hakkı (c) 2026 Erol Işıkçı

Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Türkiye’de KOBİ’lerin istihdam ve ekonomik değer üretimi açısından sektörel sınıflandırılması: Ampirik bir analiz. (2026). Business & Management Studies: An International Journal, 14(3), 1346-1362. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i3.2781

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin (KOBİ’lerin) istihdam ve ekonomik değer üretimi bakımından sektörel olarak nasıl farklılaştığını incelemektedir. Araştırmada 2020–2024 dönemi TÜİK verileri kullanılarak, ciro verisi eksiksiz olan NACE Rev.2 bölüm düzeyindeki 17 sektör KOBİ’lerin toplam girişim sayısı, toplam istihdam ve toplam ciro içindeki payları açısından değerlendirilmiştir. Yıllık dalgalanmaların etkisini azaltmak için beş yıllık aritmetik ortalamalar hesaplanmış, değişkenler z-skoruyla standartlaştırılmış ve Ward bağlantı yöntemi ile Öklid uzaklığına dayalı hiyerarşik kümeleme analizi uygulanmıştır. Dendrogram, birleşme mesafeleri, silhouette katsayıları ve kuramsal yorumlanabilirlik birlikte değerlendirilerek dört kümeli çözüm seçilmiştir. İmalat ile toptan ve perakende ticaret ekonomik ağırlığı yüksek kümede; ulaştırma, inşaat, konaklama, mesleki faaliyetler ve idari destek emek yoğun hizmet kümesinde yer almıştır. Eğitim, sağlık, bilgi ve iletişim ile gayrimenkul uzmanlık odaklı; tarım, madencilik, enerji, su ve atık yönetimi, kültür ve sanat ile diğer hizmetler temel kaynak ve altyapı odaklı kümede toplanmıştır. Bulgular, KOBİ politika araçlarının sektör gruplarına göre farklılaştırılması gerektiğine işaret etmektedir.

PDF

Referanslar

  1. Acs, Z. J. & Audretsch, D. B. (2005). Entrepreneurship, innovation and technological change. Foundations and Trends in Entrepreneurship, 1(4), 149–195. https://doi.org/10.1561/0300000004
  2. Adhikary, N. & Ghosh, A. (2025). Defining MSMEs: A study of global practices for implementation in a Nepali context. Journal of Multidisciplinary Research for SMET (JMR-SMET), 1(1), 107–114. https://doi.org/10.64297/jmrsmet.v1i1.11
  3. Akdeniz, M. B. (2015). KOBİ’lerin ekonomik ve sosyal yapı içindeki yerleri, destekleyici kurumsal çevreleri ve Avrupa Birliği’ne uyum sürecinde yeniden yapılandırılmaları. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (13). https://dergipark.org.tr/tr/pub/dpusbe/article/65316
  4. Akpınar, K., Dengiz, O. & Dengiz, B. (2024). KOBİ’ler ölçeğinde Endüstri 4.0 farkındalık ve olgunluk düzeyinin belirlenmesi. Journal of Turkish Operations Management, 8(2), 459–473. https://doi.org/10.56554/jtom.1524092
  5. Audretsch, D. B. (1995). Innovation and industry evolution. MIT Press.
  6. Ayyagari, M., Demirgüç-Kunt, A. & Maksimovic, V. (2011). Small vs. young firms across the world: Contribution to employment, job creation, and growth (World Bank Policy Research Working Paper No. 5631). World Bank. https://doi.org/10.1596/1813-9450-5631
  7. Bartlett, W. & Monastiriotis, V. (Eds.). (2010). South Eastern Europe after the crisis: A new dawn or back to business as usual? LSEE Research on South Eastern Europe. https://researchonline.lse.ac.uk/120496/
  8. Başçı, S. & Durucan, A. (2017). A review of small and medium sized enterprises (SMEs) in Turkey. Yildiz Social Science Review, 3(1), 59–79.
  9. Bayram, M. & Ünğan, M. C. (2017). İSG kanunu uyum maliyetlerinin KOBİ’ler üzerindeki ekonomik faydaları ve bir araştırma. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 3(3), 409–417.
  10. Birch, D. L. (1979). The job generation process. Massachusetts Institute of Technology, Program on Neighborhood and Regional Change.
  11. Birch, D. L. (1987). Job creation in America: How our smallest companies put the most people to work. Free Press.
  12. Cansız, M. (2008). Türkiye’de KOBİ’ler ve KOSGEB [DPT uzmanlık tezi]. T.C. Kalkınma Bakanlığı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Turkiye-de-KOBILER-ve-KOSGEB_Mehmet-Cansiz.pdf
  13. Cansız, M. (2013). Türkiye’nin yenilikçi girişimcileri: Teknoloji geliştirme bölgeleri örneği (Yayın No. 2850). T.C. Kalkınma Bakanlığı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2018/11/ T%C3%BCrkiyenin_Yenilikci_Girisimcileri_Teknoloji_Gelistirme_Bolgeleri_Ornegi.pdf
  14. Cyrek, M. & Fura, B. (2018). Employment for sustainable development: Sectoral efficiencies in EU countries. Social Indicators Research, 143(1), 277–318. https://doi.org/10.1007/s11205-018-1970-8
  15. Çelik, A. K., Talaş, E. & Akbaba, A. İ. (2013). A sectoral hierarchical clustering of SMEs in Turkey with respect to general support programs. Review of European Studies, 5(5), 84–97. https://doi.org/10.5539/res.v5n5p84
  16. Dalyan, F. (2004). The cooperation of small and middle-sized companies with universities in Turkey: Acquiring enterprising skills project. Journal of European Industrial Training, 28(7), 587–597. https://doi.org/10.1108/03090590410550009
  17. Demirel, G. (2001). Modelling the relationship between productivity, employment and wages in Turkish small and medium enterprises, 1981–1998 [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi.
  18. Duran, E. (2024). Çorum ili imalat sektörü üç yıldız analizi. Doğu Coğrafya Dergisi, 29(51), 41–49. https://doi.org/10.17295/ataunidcd.1448869
  19. Duru, S. & Gül, A. (2022). Çukurova Bölgesi’nde gıda sanayinde dış ticaret teşviklerinin değerlendirilmesi. Tarım Ekonomisi Dergisi, 28(1), 77–88. https://doi.org/10.24181/tarekoder.1021450
  20. Duygulu, E., Gök, R. & Özdemir, A. (2008). Factors influencing innovation in SMEs in Turkey: An interregional comparison. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (20), 367–379. https://dergipark.org.tr/tr/pub/susbed/article/924281
  21. Erdin, C. & Ozkaya, G. (2020). Contribution of small and medium enterprises to economic development and quality of life in Turkey. Heliyon, 6(2), e03215. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2020.e03215
  22. Eurostat. (2008). NACE Rev. 2: Statistical classification of economic activities in the European Community. Office for Official Publications of the European Communities
  23. Everitt, B. S., Landau, S., Leese, M. & Stahl, D. (2011). Cluster analysis (5. baskı). Wiley.
  24. Gökmen, A. (2021). Small and medium-sized enterprises and development prospects: A critical and contemporary study on Turkey. International Journal of Applied Management Sciences and Engineering (IJAMSE), 8(2), 21–35. https://doi.org/10.4018/IJAMSE.2021070102
  25. Hızıroğlu, M., Hızıroğlu, A. & Kökçam, A. H. (2013). An investigation on competitiveness in services: Turkey versus European Union. Journal of Economic Studies, 40(6), 775–793. https://doi.org/10.1108/JES-10-2011-0128
  26. Jabbouri, I. & Farooq, O. (2020). Inadequately educated workforce and financing obstacles: International evidence from SMEs in developing countries. International Journal of Managerial Finance, 17(1), 118–137. https://doi.org/10.1108/IJMF-01-2020-0002
  27. Johnstone, S. (2023). Small and medium-sized enterprises. In S. Johnstone, J.K. Rodriguez, & A. Wilkinson (Eds.), Encyclopedia of human resource management (pp. 363–364). Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9781800378841.S.18
  28. Jürgens, K. (2007). An integrated approach towards SME restructuring: Turkey and the European Union. Marmara Üniversitesi Avrupa Araştırmaları Enstitüsü Avrupa Araştırmaları Dergisi, 15(1), 41–59. https://doi.org/10.29228/mjes.171
  29. Kadakoğlu, B. & Karlı, B. (2022). Türkiye ekonomisinde tarıma dayalı sanayinin önemi ve gelişim süreci. Turkish Journal of Science and Engineering / Türk Bilim ve Mühendislik Dergisi, 4(1), 50–59. https://doi.org/10.55979/tjse.1107524
  30. Karaçayır, E. (2024). TR52 Düzey-2 Bölgesi sanayi kümelenme potansiyeli. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 6(1), 230–243. https://doi.org/10.51124/jneusbf.2024.86
  31. Karaçayır, E. & Çermikli, A. H. (2024). Türkiye imalat sanayiinde dış ticaret ve piyasa yoğunlaşması ilişkisi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 25(2), 173–200. https://doi.org/10.31671/doujournal.1340114
  32. Kruszelnicki, J., Gołuński, M., Ciochoń, P., Noya, M., Pelayo, E. & Żyra, J. (2020). SME segmentation and regional development agencies’ innovation support measures. Regional Studies, Regional Science, 7, 511–531. https://doi.org/10.1080/21681376.2020.1811753
  33. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı. (2025, 7 Ağustos). KOBİ tanımı güncellendi: Daha fazla işletme kamu desteklerinden yararlanabilecek. https://www.kosgeb.gov.tr/site/tr/genel/detay/9276/kobi-tanimi-guncellendi-daha-fazla-isletme-kamu-desteklerinden-yararlanabilecek
  34. Lee, S.-J., Park, J.-H., Cha, S.-M. & Kim, D. (2022). A regional economy’s resistance to the COVID-19 shock: Sales revenues of micro-, small-, and medium-sized enterprises in South Korea. International Journal of Disaster Risk Science, 13(2), 190–198. https://doi.org/10.1007/s13753-022-00402-9
  35. Madani, A. (2018). SME policy: Comparative analysis of SME definitions. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 8(8), 100–111. https://doi.org/10.6007/ijarbss/v8-i8/4443
  36. McNamee, P., O’Reilly, D., Shiels, H. & McFerran, B. (2003). Using strategic information for small firms as a means of redressing the disadvantages of peripherality. Benchmarking: An International Journal, 10(6), 559–580. https://doi.org/10.1108/14635770310505184
  37. Milligan, G. W. & Cooper, M. C. (1985). An examination of procedures for determining the number of clusters in a data set. Psychometrika, 50(2), 159–179. https://doi.org/10.1007/BF02294245
  38. Morales Pedraza, J. (2021). The micro, small, and medium-sized enterprises and its role in the economic development of a country. Business and Management Research, 10(1), 33–44. https://doi.org/10.5430/bmr.v10n1p33
  39. Murtagh, F. & Legendre, P. (2014). Ward’s hierarchical agglomerative clustering method: Which algorithms implement Ward’s criterion? Journal of Classification, 31(3), 274–295. https://doi.org/10.1007/s00357-014-9161-z
  40. Organisation for Economic Co-operation and Development. (2023). OECD SME and entrepreneurship outlook 2023. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/342b8564-en
  41. Öztürk, A. (2020). Kümelenme stratejisi ile KOBİ’lerin ihracat performansı ilişkisinin incelenmesi. Journal of Business and Trade, 1(1), 27–43.
  42. Pedauga, L., Sáez, F. & Delgado-Márquez, B. L. (2021). Macroeconomic lockdown and SMEs: The impact of the COVID-19 pandemic in Spain. Small Business Economics, 58, 665–688. https://doi.org/10.1007/s11187-021-00476-7
  43. Prasannath, V., Adhikari, R. P., Gronum, S. & Miles, M. P. (2024). Impact of government support policies on entrepreneurial orientation and SME performance. International Entrepreneurship and Management Journal, 20(3), 1533–1595. https://doi.org/10.1007/s11365-024-00993-3
  44. Raes, S. (2021). Understanding SME heterogeneity: Towards policy-relevant typologies for SMEs and entrepreneurship (OECD SME and Entrepreneurship Papers No. 28). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/c7074049-en
  45. Rotar, L. J., Pamić, R. K. & Bojnec, Š. (2019). Contributions of small and medium enterprises to employment in the European Union countries. Economic Research-Ekonomska Istraživanja, 32(1), 3302–3314. https://doi.org/10.1080/1331677x.2019.1658532
  46. Rousseeuw, P. J. (1987). Silhouettes: A graphical aid to the interpretation and validation of cluster analysis. Journal of Computational and Applied Mathematics, 20, 53–65. https://doi.org/10.1016/0377-0427(87)90125-7
  47. Sarı, S. (2022). The importance of SMEs and the effects of COVID-19 pandemic over SMEs statistics. SSD Journal, 7(30), 230–246. https://doi.org/10.31567/ssd.595
  48. Schumpeter, J. A. (1934). The theory of economic development: An inquiry into profits, capital, credit, interest, and the business cycle. Harvard University Press.
  49. Schumpeter, J. A. (1942). Capitalism, socialism and democracy. Harper & Brothers.
  50. Storey, D. J. (1994). Understanding the small business sector. Routledge.
  51. Türkiye İstatistik Kurumu. (2021). KOBİ istatistikleri raporu (2009–2019). https://www.tuik.gov.tr/indir/duyuru/kobi-istatistikleri-raporu.pdf
  52. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025a). Girişimcilik ve iş demografisi, 2024 (Bülten No. 54058). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Girisimcilik-ve-Is-Demografisi-2024-54058
  53. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025b). Küçük ve orta büyüklükteki girişim istatistikleri, 2024 (Bülten No. 54054). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Kucuk-ve-Orta-Buyuklukteki-Girisim-Istatistikleri-2024-54054
  54. Ulusoy, R. & Akarsu, R. (2012). Türkiye’de KOBİ’lere yapılan destekler ve istihdam üzerindeki etkileri. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (23), 105–126.
  55. Wapshott, R. & Mallett, O. (2018). Small and medium-sized enterprise policy: Designed to fail? Environment and Planning C: Politics and Space, 36(4), 750–772. https://doi.org/10.1177/2399654417719288
  56. Ward, J. H. (1963). Hierarchical grouping to optimize an objective function. Journal of the American Statistical Association, 58(301), 236–244. https://doi.org/10.1080/01621459.1963.10500845
  57. World Bank. (2021, 17 Şubat). How COVID-19 is affecting companies around the world [İnfografik]. https://www.worldbank.org/en/news/infographic/2021/02/17/how-covid-19is-affecting-companies-around-the-world
  58. World Bank. (2022). Small and medium enterprises finance: Improving SMEs’ access to finance and finding innovative solutions. https://www.worldbank.org/en/topic/smefinance
  59. Yağcı, M. (2019). Credit guarantee scheme and small and medium-sized enterprise finance: The case of Turkey. In N. Yoshino & F. Taghizadeh-Hesary (Eds.), Unlocking SME finance in Asia: Roles of credit rating and credit guarantee schemes içinde (pp. 337–363). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429401060-15
  60. Zhang, W. & Wang, Z. (2023). Can SMEs benefit equally from supportive policies in China? PLOS ONE, 18(3), e0280253. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0280253