Cilt 14 Sayı 2 (2026): Business & Management Studies: An International Journal
Makaleler

Osmanlı Devleti’nde girişimcilik faaliyetleri üzerine bir inceleme: Hürrem Sultan örneği

PDF
  • Muhammet Fatih Şengüllendi
Muhammet Fatih Şengüllendi
Dr. Öğretim Üyesi, İstanbul Beykent Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İşletme Bölümü, İstanbul, Türkiye

Yayınlanmış 25.06.2026

Anahtar Kelimeler

  • İşletme Tarihi, Osmanlı Devleti, Girişimcilik Tarihi, Hürrem Sultan
  • Business History, Ottoman Empire, Entrepreneurship History, Hürrem Sultan

Nasıl Atıf Yapılır

Osmanlı Devleti’nde girişimcilik faaliyetleri üzerine bir inceleme: Hürrem Sultan örneği. (2026). Business & Management Studies: An International Journal, 14(2), 663-675. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i2.2775

Telif Hakkı (c) 2026 Muhammet Fatih Şengüllendi

Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Osmanlı Devleti’nde girişimcilik faaliyetleri üzerine bir inceleme: Hürrem Sultan örneği. (2026). Business & Management Studies: An International Journal, 14(2), 663-675. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i2.2775

Öz

Bu çalışma, girişimcilik kavramını tarihsel perspektiften ele alarak Osmanlı Devleti’nde ekonomik faaliyetlerin nasıl örgütlendiğini Hürrem Sultan örneği üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Girişimcilik literatürünün büyük ölçüde Batı merkezli varsayımlar üzerine inşa edilmiş olması, farklı tarihsel ve kurumsal girişimcilik biçimlerinin yeterince açıklanamamasına yol açmaktadır. Bu doğrultuda çalışma, Osmanlı Devleti ekonomik yapısı içerisinde vakıf sistemi, mülkiyet ilişkileri ve devlet merkezli ekonomik düzenin girişimcilik faaliyetleri üzerindeki etkisini analiz etmektedir. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş ve doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, Hürrem Sultan’ın yalnızca siyasi bir figür olmadığını; aynı zamanda ticaret, sınai üretim, tarım, gayrimenkul ve mali yatırımlar gibi farklı alanlarda faaliyet gösteren çok yönlü bir ekonomik aktör olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bulgular, girişimciliğin yalnızca bireysel kâr maksimizasyonuna dayalı bir süreç olmadığını; aynı zamanda kurumsal yapı, devlet ilişkileri ve toplumsal fayda üretimi ile iç içe geçmiş çok katmanlı bir olgu olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda çalışma, Osmanlı Devleti’nde girişimciliğin tarihsel ve kurumsal boyutlarının anlaşılmasına katkı sunmakta ve girişimcilik literatürüne alternatif bir bakış açısı geliştirmektedir.

PDF

Referanslar

  1. Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2001). The colonial origins of comparative development: An empirical investigation. American Economic Review, 91(5), 1369–1401. https://doi.org/10.1257/aer.91.5.1369
  2. Akkuş, Y. & Menteş, S. A. (2018). Osmanlı İmparatorluğu'nda Girişimcilik: Klasik Dönem Üzerine Bir Çalışma. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 169-186. https://doi.org/10.17336/igusbd.405820
  3. Altınay, A. R. (2011). Kadınlar Saltanatı. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  4. Barkan, Ö. L. (1943). XV. ve XVI. asırlarda Osmanlı İmparatorluğu'nda zirai ekonominin hukuki ve mali esasları. İstanbul: Burhaneddin Matbaası.
  5. Barkan, Ö. L. (1980). Türkiye'de Toprak Meselesi. İstanbul: Gözlem Yayınları.
  6. Battilana, J., Leca, B., & Boxenbaum, E. (2009). How actors change institutions: Towards a theory of institutional entrepreneurship. Academy of Management Annals, 3(1), 65–107. https://doi.org/10.1177/0170840609104805
  7. Baumol, W. J. (1990). Entrepreneurship: Productive, unproductive, and destructive. Journal of Political Economy, 98(5), 893–921. https://doi.org/10.1086/261712
  8. Beytar, A. (2025). Osmanlı Devleti'nde vakıfların sosyo-ekonomik boyutu: Fatih ve Süleymaniye külliyeleri özelinde bir inceleme. Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Aksaray.
  9. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40 https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
  10. Buğra, A. (1994). State and business in modern Turkey: A comparative study. Albany, NY: SUNY Press.
  11. Carlsson, B., Braunerhjelm, P., McKelvey, M., Olofsson, C., Persson, L., & Ylinenpää, H. (2013). The evolving domain of entrepreneurship research. Small Business Economics, 41, 913–930. https://doi.org/10.1007/s11187-013-9503-y
  12. Clot, A. (2005). Muhteşem Süleyman: Osmanlı’nın Altın Çağı. (T. Ilgaz, Çev.). İstanbul: Epsilon Yayıncılık.
  13. Cook, M. A. (1972). Population pressure in rural Anatolia: 1450-1600. London: Oxford University Press.
  14. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2016). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Sage publications.
  15. Çizakça, M. (1996). A Comparative Evolution of Business Partnerships: The Islamic World and Europe. Leiden: E.J. Brill.
  16. Çizakça, M. (2000). A history of philanthropic foundations: The Islamic world from the seventh century to the present. Istanbul: Boğaziçi University Press.
  17. Davidsson, P. (2015). Entrepreneurial opportunities and the entrepreneurship nexus: A re-conceptualisation. Journal of Business Venturing, 30(5), 674–695. https://doi.org/10.1016/j.jbusvent.2015.01.002
  18. Dávila, C., & Lluch, A. (2022). Entrepreneurship in emerging markets: Female entrepreneurs in Colombia since 1990. Business History Review, 96(2), 373–397. https://doi.org/10.1017/S0007680522000502
  19. Dirlik, S., & Leblebici, H. (2016). Türkiye’deki İşletmelerin tarihini anlamada iktisadi, politik, sosyal ve yasal bağlamın önemi. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 45, 140-153.
  20. Doğan, H. (2022). Muhasebe Kayıtları Işığında Haseki Hürrem Sultan’ın İstanbul’daki Vakıflarının Malî Bilançosu (H.968/M.1560-1561). Osmanlı’da Toplum, Şehir ve Ticaret -III- içinde (ss. 65-100).
  21. Gartner, W. B. (1985). A conceptual framework for describing the phenomenon of new venture creation. Academy of Management Review, 10(4), 696–706. https://doi.org/10.5465/amr.1985.4279094
  22. Genç, M. (1975). Osmanlı maliyesinde malikâne sistemi. O. Okyar ve Ü. Nalbantoğlu (Haz.), Türkiye İktisat Tarihi Semineri içinde. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
  23. Granovetter, M. (1985). Economic action and social structure: The problem of embeddedness. American journal of sociology, 91(3), 481-510.
  24. İnalcık, H. (1973). The Ottoman Empire: The classical age 1300-1600. London: Weidenfeld and Nicolson
  25. İslamoğlu-İnan, H. (1994). State and Peasant in the Ottoman Empire: Agrarian Power Relations and Regional Economic Development in Ottoman Anatolia during the Sixteenth Century. Leiden: E.J. Brill.
  26. Jennings, J. E., & Brush, C. G. (2013). Research on women entrepreneurs. Academy of Management Annals, 7(1), 663–715. https://doi.org/10.1080/19416520.2013.782190
  27. Kan, T. & Binan, D. (2014). İstanbul Süleymaniye külliyesi örneğinde külliyeler için bir yönetim modeli önerisi. Tasarım+ Kuram, 10(17), 94–119. https://doi.org/10.23835/tasarimkuram.239602
  28. Kazıcı, Z. (2003). Osmanlı vakıf medeniyeti. İstanbul: Bilge Yayınevi.
  29. Kirzner, I. M. (1997). Entrepreneurial discovery. Journal of Economic Literature, 35(1), 60–85. https://doi.org/10.1257/jel.35.1.60
  30. Koç, A. & Özdemir, Ö. (2017). Kanûnî vakfiyesi’ne göre Süleymaniye Camii ve görevlileri. Diyanet İlmi Dergi, 53(2), 119–147. https://doi.org/10.61304/did.383132
  31. Koselleck, R. (2004). Futures past: On the semantics of historical time. Columbia University Press.
  32. Kuran, T. (2001). The Provision of Public Goods under Islamic Law: Origins, Impact, and Limitations of the Waqf System. Law & Society Review, 35(4), 841–897 https://doi.org/10.2307/3185418
  33. Kuran, T. (2012). The long divergence: How Islamic law held back the Middle East. Princeton University Press
  34. Lune, H., & Berg, B. L. (2011). Qualitative research methods for the social sciences (8th ed.). Pearson.
  35. Mair, J., & Martí, I. (2006). Social entrepreneurship research: A source of explanation, prediction, and delight. Journal of World Business, 41(1), 36–44. https://doi.org/10.1111/j.1540-6520.2006.00126.x
  36. Markowitz, H. (1952). Portfolio selection. The Journal of Finance, 7(1), 77–91. https://doi.org/10.2307/2975974
  37. McClelland, D. C. (1987). Characteristics of successful entrepreneurs. The Journal of Creative Behavior, 21(3), 219–233
  38. McMullen, J. S. (2011). Delineating the domain of development entrepreneurship: A market-based approach to facilitating inclusive economic growth. Entrepreneurship Theory and Practice, 35(1), 185–193. https://doi.org/10.1111/j.1540-6520.2010.00428.x
  39. Merriam, S. B. (2009). Qualitative Research: A Guide to Design and Implementation. San Francisco, CA: Jossey-Bass, 3rd edition.
  40. Necipoğlu, G. (2013). Sinan Çağı: Osmanlı İmparatorluğu’nda Mimari Kültür, Çev.Gül Çağalı Güven, İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  41. North, D. C. (1990). Institutions, institutional change and economic performance. Cambridge university press.
  42. Oluk, D. Ş. (2013). Kanunî Sultan Süleyman’ın hayatındaki üç kadın: Hafsa Valide Sultan, Hürrem Sultan, Mihrimah Sultan. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek lisans tezi, Kayseri.
  43. Özcan, T. (2003). Osmanlı para vakıfları: Kanunî dönemi Üsküdar örneği. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
  44. Peirce, L. P. (1993). The imperial harem: Women and sovereignty in the Ottoman Empire. Oxford University Press, USA.
  45. Prouchet, L. (2025). Business history and social entrepreneurship. Business History. https://doi.org/10.1080/00076791.2025.2584546
  46. Sarfo, J. O., & Ofori, P. K. (2017). A book review: Qualitative inquiry & research design: Choosing among five approaches. Russian Journal of Sociology, (3), 30-33. https://doi.org/10.13187/rjs.2017.1.30
  47. Schumpeter, J. A. (1934). The theory of economic development. Harvard University Press.
  48. Schumpeter, J. A. (1947). The creative response in economic history. The journal of economic history, 7(2), 149-159.
  49. Schumpeter, J. A. (2006). History of economic analysis. Routledge.
  50. Shane, S., & Venkataraman, S. (2000). The promise of entrepreneurship. Academy of Management Review, 25(1), 217–226. https://doi.org/10.5465/amr.2000.2791611
  51. Shionoya, Y. (2005). The soul of the German historical school: methodological essays on Schmoller, Weber, and Schumpeter. Boston, MA: Springer US.
  52. Singer, A. (2012). İyilik Yap Denize At: Müslüman Toplumlarda Hayırseverlik. (A. Özdamar, Çev.). İstanbul: Kitap Yayınevi.
  53. Tanman, M. B. (2003). Haseki Külliyesi. Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi (Cilt 4, s. 101). İstanbul: Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı.
  54. Tosh, J. (2021). The pursuit of history: Aims, methods and new directions in the study of history (7th ed.). Routledge.
  55. Uygun, R. (2019). Osmanlı İmparatorluğu’nun Klasik Döneminde Girişimcilik ve Girişimci Tipolojileri. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 15(3), 371-385.
  56. Wadhwani, R. D. (2007). Historical Approaches to Entrepreneurship Research. Paper presented at UNC Chapel Hill Center for Entrepreneurial Initiatives. https://scholarlycommons.pacific.edu/esob-facpres/11
  57. Wadhwani, R. D. (2016). Entrepreneurship in historical context: Using history to develop theory and understand process. In A research agenda for entrepreneurship and context (pp. 65-78). Edward Elgar Publishing.
  58. Wadhwani, R. D., & Jones, G. (2014). Business history and entrepreneurship. Business History Review, 88(1), 1–11. https://doi.org/10.1017/S000768051400001X
  59. Welter, F. (2011). Contextualising entrepreneurship. Entrepreneurship Theory and Practice, 35(1), 165–184. https://doi.org/10.1111/j.1540-6520.2010.00432.x
  60. Welter, F., & Baker, T. (2021). Moving contexts onto new roads: Clues from other disciplines. Entrepreneurship Theory and Practice, 45(5), 1154-1175. https://doi.org/10.1177/1042258720930996
  61. Wennekers, S., & Thurik, R. (1999). Entrepreneurship and growth. Small Business Economics, 13(1), 27–55. https://doi.org/10.1023/A:1008063200484
  62. Winata, S. (2008). The economic determinants of entrepreneurial activity: evidence from a Bayesian approach: a thesis presented in partial fulfilment of the requirements for the degree of Master of Business Studies in Financial Economics at Massey University (Doctoral dissertation, Massey University).
  63. Xu, C., Zhou, H., Fan, B., & Sun, Y. (2024). Shaping contexts through entrepreneurship. Asia Pacific Journal of Innovation and Entrepreneurship, 18(1), 73–99. https://doi.org/10.1108/APJIE-08-2023-0157
  64. Yadav, V., & Unni, J. (2016). Women entrepreneurship: research review and future directions. Journal of Global Entrepreneurship Research, 6(1), 12. https://doi.org/10.1186/s40497-016-0055-x
  65. Yavuzcan, Z. (2019). Osmanlı Devleti'nde hayırsever hanım sultanlara bir örnek: Hürrem Sultan (Yüksek lisans tezi). Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bolu.
  66. Zahra, S. A., Gedajlovic, E., Neubaum, D. O., & Shulman, J. M. (2009). A typology of social entrepreneurs: Motives, search processes and ethical challenges. Academy of Management Review, 34(3), 519–532. https://doi.org/10.5465/amr.2009.40633119
  67. Zilfi, M. C. (Ed.). (1997). Women in the Ottoman Empire: Middle Eastern women in the early modern era (Vol. 10). Brill.