Cilt 14 Sayı 2 (2026): Business & Management Studies: An International Journal
Makaleler

Konaklama işletmelerinde performansa dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme: Bir otel işletmesi uygulaması

PDF
  • Taner Eken
Taner Eken
Dr. Öğr. Üyesi, Bitlis Eren Üniversitesi, Adilcevaz MYO, Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Bölümü, Bitlis, Türkiye

Yayınlanmış 25.06.2026

Anahtar Kelimeler

  • Performansa Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme, Verimsizlik Maliyeti, Atıl Kapasite Maliyeti
  • Performance Focused Activity-Based Costing, Inefficiency Cost, Idle Capacity Cost

Nasıl Atıf Yapılır

Konaklama işletmelerinde performansa dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme: Bir otel işletmesi uygulaması. (2026). Business & Management Studies: An International Journal, 14(2), 1070-1091. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i2.2771

Telif Hakkı (c) 2026 Taner Eken

Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Konaklama işletmelerinde performansa dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme: Bir otel işletmesi uygulaması. (2026). Business & Management Studies: An International Journal, 14(2), 1070-1091. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i2.2771

Öz

Bu çalışmanın amacı, bir konaklama işletmesinde performansa dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme (PDFTM) yaklaşımını uygulayarak faaliyet merkezleri bazında kullanılan kapasite maliyetini, verimsizlik maliyetini, atıl kapasite maliyetini ve hizmet türleri itibarıyla birim maliyetleri hesaplamaktır. Araştırma, Van ilinde faaliyet gösteren beş yıldızlı bir otel işletmesinden elde edilen 2025 yılı maliyet ve operasyon verilerine dayalı uygulamalı bir örnek olay çalışması olarak tasarlanmıştır. Çalışmada odalar, yiyecek-içecek, yönetim ve destek ile genel hizmetler olmak üzere dört faaliyet merkezi esas alınmıştır. Öncelikle toplam maliyetler faaliyet merkezlerine dağıtılmış, ardından her faaliyet merkezi için pratik kapasite, kapasite maliyet oranı, standart süre, fiili süre, verimsizlik maliyeti ve atıl kapasite maliyeti hesaplanmıştır. Son aşamada kullanılan kapasite maliyetleri ve faaliyet merkezi maliyetleri, belirlenen dağıtım anahtarları aracılığıyla standart oda ve süit oda hizmetlerine yüklenmiştir. Bulgular, tüm faaliyet merkezlerinde fiili sürelerin standart süreleri aştığını ve bu nedenle verimsizlik maliyeti oluştuğunu göstermektedir. Kapasite kullanım oranları faaliyet merkezlerine göre %9,86 ile %42,37 arasında değişmektedir. Atıl kapasite maliyetleri birim hizmet maliyetlerine yüklenmemiş, yönetimsel karar alma açısından ayrıca raporlanmıştır. Kullanılan kapasite ve performans sapmaları dikkate alındığında standart oda birim maliyeti 1.397,55 TL, süit oda birim maliyeti ise 1.771,26 TL olarak hesaplanmıştır. Çalışma, konaklama işletmelerinde PDFTM yaklaşımının kapasite, performans ve maliyet bilgilerini birlikte değerlendirmeye elverişli bir yönetim muhasebesi aracı olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

PDF

Referanslar

  1. Abdioğlu, H. (2016). Maliyet muhasebesi. (3. baskı). Dora Yayınevi.
  2. Ağ, A., ve Taşkesenlioğlu, D. (2024). Konaklama işletmelerindeki maliyet muhasebesi uygulamalarının örneklerle incelenmesi. Paradigma: İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi, 13(1), 42-55. https://izlik.org/JA26JJ96CP
  3. Ahsini, K., ve Bendine, M. (2023). Performance focused activity based costing (PF-ABC) system- A theoretical study. Journal of Economic Integration, 11(4), 671-684. https://asjp.cerist.dz/en/article/226738
  4. Ali, A. M. M. (2019). The role of performance focused activity based costing (PFABC) in productivity improving and performance evaluating, case study in the general company for tire industry in Najaf-Iraq. International Journal of Multidisciplinary Research and Publications (IJMRAP), 2(6), 35-41.
  5. Alkan, A. T. (2005). Faaliyet tabanlı maliyet sistemi ve bir uygulama. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13, 39-56. https://izlik.org/JA62YH26ND
  6. Al-Obaidy, M. H. F., ve Al-Jarjary, K.H. Y. (2024). Use of performance focused activity based costing (pf-abc) method in measuring / the costs health service - practical study Ibn Al-Atheer Educational Hospital for children. NTU Journal for Administrative and Human Sciences, 4(2), 133-158. https://doi.org/10.56286/ntujahs.v4i2
  7. Altuntaş, C. (2014). A research of the applicability of activity based cost system of accommodation sector. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 1(1), 54-69. https://izlik.org/JA76DT27LS
  8. Aziz, H.M. ve Mohammed, H. H. (2025). The impact of applying the performance-focused activity-based costing (pfabc) system on achieving sustainable competitive advantage an applied study in Mass Iraq Cement Company. University of Kirkuk Journal For Administrative and Economic Science, 15(4), 314-340.
  9. Büyükmirza, K. (2021). Maliyet ve yönetim muhasebesi (24. baskı). Gazi Kitabevi.
  10. Cooper, R. ve Kaplan, R. S. (1992). Activity-based systems: measuring the costs of resource usage. Accounting Horizons, 6(3): 1-13.
  11. Ciğer, A. (2020). Konaklama işletmelerinde faaliyet tabanlı maliyetleme yöntemi: bir otel işletmesinde vaka çalışması. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 23(1), 164-185. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.663155
  12. Eldenburg, L. G., Brooks, A., Oliver J., Vesty G., Dormer R., Murthy V., ve Pawsey N. (2020). Management accounting (4th ed.). John Wiley ve Sons.
  13. Güven, R. (1993). Türkiye elektrik kurumu genel müdürlüğü’nde faaliyet esaslı maliyet muhasebesi uygulama denemesi (DPT Uzmanlık Tezleri Yayın No DPT: 2333). İPGM.
  14. Hansen, D. R. ve Mowen, M. M. (2006). Cost management accounting and control. Thomson South-Western.
  15. Hassoun, L. N. (2018). The role of performance-focused activity-based costing (pf abc) system in achieving organisational excellence. Tikrit Journal of Administrative and Economic Sciences, 4(44).
  16. İşleyen, A. (2006). Faaliyete dayalı maliyet sistemi: bir örnek çalışma. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, (2), 17-23. https://izlik.org/JA49GG37EK
  17. Jaber, R. K. ve Saad, S. M. (2022). Evaluating the banking performance via using the performance focused activity-based costing system (pfabc): an applied study on al-rasheed bank / electricity department branch. Journal of Positive School Psychology, 6(5), 3564-3575. https://journalppw.com/index.php/jpsp/article/view/6740/4414
  18. Karakaya, M. (2004). Maliyet muhasebesi (1. baskı), Gazi Kitapevi.
  19. Karcıoğlu, R., ve Binboğa, G. (2010). Faaliyete dayalı maliyetleme ve faaliyete dayalı yönetimin işletme stratejisinin belirlenmesindeki rolü. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 24(1), 1-13. https://izlik.org/JA52WJ93NN
  20. Korhan, G., ve Özkan, Ö. (2013). Faaliyet tabanlı maliyetleme ile geleneksel maliyet sistemlerinin karşılaştırılması: uygulama örneği, https://www.alomaliye.com/2013/02/05/faaliyet-tabanli-maliyetleme-ile-geleneksel-maliyet-sistemlerinin-karsilastirilmasi-uygulama-ornegi-gokhan-korhan-vergi-mufettisi-ozgur-ozkan-vergi-mufettisi-muh-fin-abd-doktora-ogrencisi/?srsltid=AfmBOopA7ER7429KaiLK8XKJ2EDPTkRke0Uo4Hv5wR-hoW31r4ybcJwZ
  21. Kowsari, F. (2013). Changing in costing models from traditional to performance focused activity based costing (PFABC). European Online Journal of Natural and Social Sciences, 2(3), 2497-2508. https://european-science.com/eojnss/article/viewFile/1499/pdf
  22. Larbi, G. M. (2021). Activity based-costing system through three generation: abc-tdabc- pfabc. Business Sciences Review, 90-108.
  23. Latshaw, A. C. ve Cortese,-Teresa M. D. (2002). Activity based costing: usage and pitfalls. Review of Business, 23(1), 30-32.
  24. Namazi, M. (2009). Performance focused ABC: A third generation of activity based costing system. Cost Management Journal, 23(5), 34-46.
  25. Nouri, M. A. ve Hassoun, A. M. (2020). Performance-focused activity-based costing (PF ABC) and its role in performance evaluation. Al-Muthanna Journal of Administrative and Economic Sciences, 10(2), 60-79.
  26. Özen, İ. (2021). Performansa dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme. Muhasebe ve Finans Araştırmaları Dergisi, 3(1), 75-92. https://izlik.org/JA92LK72AG
  27. Paff, L. (2021). Financial and managerial accounting, United States of America, Pennsylvania State University.
  28. Patiar, A., (2016). Costs allocation practices: evidence of hotels in Australia. Journal of Hospitality and Tourism Management, 26, 1-8. https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2015.09.002
  29. Pavlatos, O., ve Paggios, I. (2009). Activity-based costing in the hospitality industry: evidence from Greece. Journal of Hospitality ve Tourism Research, 33(4), 511-527. https://doi.org/10.1177/1096348009344221
  30. Plowman, B. (2001). Activity based management: ımproving process and profitability, Gower Publishing.
  31. Sarokolaei, M. A., Bahreini, M. ve Bezenjani, F. P. (2013). Fuzzy performance focused activity based costing (PFABC). Procedia - Social and Behavioral Sciences, 75, 346-352. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.04.039
  32. Schmidgall, R.S; ve DeFranco, A,L. (2023). Hospitality industry managerial accounting (9th ed.). The American Hotel ve Lodging Educational Institute.
  33. Sievanen, M. ve Tornberg, K. (2002). Process-based costing: the best of activity-based costing, AACE International Transactions, CSC.
  34. Sucu, Ö. E. (2017). Konaklama işletmelerinde etkin maliyet yönetimi ve bir uygulama. Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 4(10), 412-427. https://doi.org/10.26450/jshsr.73
  35. Tanış, V. N. (1997). Theoretical background of some research methods applicable in cost and management accounting. Dokuz Eylül Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, 12(2).
  36. Türksoy, A. (1998). Otel Yönetim muhasebesi, Turhan Kitabevi.
  37. Uniform System of Accounts for the Lodging Industry (USALI). (2018). 11th revised edition, by hospitality financial and technology professionals, Printed in the United States of America, Washington, D.C.
  38. Unutkan, Ö. (2010). Faaliyet tabanlı maliyet sistemi ve bir uygulama. Mali Çözüm Dergisi, (97). 87-105. https://archive.ismmmo.org.tr/docs/malicozum/97malicozum/3%20ozcan%20unutkan.pdf
  39. Ülkü, E. ve Karamaraş, B. E. (2002). İki çağdaş yönetim muhasebesi yaklaşımının karşılaştırılması: faaliyet esasına dayalı maliyetleme ve kısıtlar teorisi. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 4(1), 93-107.
  40. Yaşar, R. Ş. (2017). Zaman esaslı faaliyet tabanlı maliyetleme yöntemi ile konteyner terminallerinde maliyet analizi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 73, 203-228. https://doi.org/10.25095/mufad.396752
  41. Yıldıztekin, İ. (2010). Konaklama hizmetlerinde maliyete dayalı fiyatlama ve fiyat değişiminin bölüm karlılığına etkileri. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(4), 215-240. https://izlik.org/JA83AM77YU
  42. Yin, R.K. (2018). Case study research and applications (6th ed.). SAGE Publications.