Cilt 14 Sayı 2 (2026): Business & Management Studies: An International Journal
Makaleler

Türkiye’de finansal gelişme ve sermaye oluşumunun büyüme üzerindeki asimetrik etkisinin test edilmesi

PDF (İngilizce)
  • İbrahim Aytekin
İbrahim Aytekin
Doç. Dr., Bitlis Eren Üniversitesi, Bitlis, Türkiye

Yayınlanmış 25.06.2026

Anahtar Kelimeler

  • Growth, Financial Development, Capital, NARDL
  • Büyüme, Finansal Gelişme, Sermaye, NARDL

Nasıl Atıf Yapılır

Türkiye’de finansal gelişme ve sermaye oluşumunun büyüme üzerindeki asimetrik etkisinin test edilmesi. (2026). Business & Management Studies: An International Journal, 14(2), 1153-1171. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i2.2737

Telif Hakkı (c) 2026 İbrahim Aytekin

Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Türkiye’de finansal gelişme ve sermaye oluşumunun büyüme üzerindeki asimetrik etkisinin test edilmesi. (2026). Business & Management Studies: An International Journal, 14(2), 1153-1171. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i2.2737

Öz

Finansal gelişme ve sermaye oluşumu ekonomik büyüme üzerinde asimetrik bir etkiye sahip mi sorusunda hareketle, bu araştırmanın amacı Türkiye’de geniş para arzı, özel sektöre verilen krediler ve brüt sermaye oluşumunun ekonomik büyüme üzerindeki asimetrik etkisini test etmektir. Araştırmanın dönemi 1970-2023 yılları arasını kapsamaktadır. Araştırmada asimetrik etkileri ortaya koymak için doğrusal olmayan gecikmesi dağıtılmış otoregresif sınır (NARDL) yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada değişkenler arasında uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisinin olduğu gözlemlenmiştir. Bu doğrultuda uzun ve kısa dönem katsayı tahminleri pozitif ve negatif şoklara ayrıştırılarak yapılmıştır. Kısa dönemde özel sektöre verilen kredilere yönelik pozitif ve negatif şoklar ile parasal genişlemeye yönelik pozitif şoklar ekonomik büyümeyi negatif yönde etkilemektedir. Fakat sermaye oluşumuna yönelik negatif şoklar ekonomik büyümeyi pozitif yönde etkilemektedir. Uzun dönemde ise parasal genişlemeye yönelik pozitif ve negatif şoklar ile özel sektöre verilen kredilere yönelik pozitif şoklar ekonomik büyümeyi negatif yönde etkilerken, sermaye oluşumuna yönelik pozitif şoklar ekonomik büyümeyi pozitif yönde etkilemektedir. Nihayetinde Türkiye’de 1970-2023 yılları arasında kısa ve uzun dönemde finansal gelişmenin büyümeyi negatif yönde, sermaye birikiminin ise pozitif yönde etkilediği sonucuna varılmıştır. Bu bulgulardan hareketle, Türkiye’de finansal gelişme araçlarının daha çok üretken sektörler ile sermaye oluşumunu destekleyici kanallara yönlendirilmesinin yanı sıra sermaye oluşumunu destekleyici teşviklerin artırılıp çeşitlendirilmesi gerekmektedir.

PDF (İngilizce)

Referanslar

  1. Abbas, Z., Afshan, G. and Mustifa, G. (2022). The effect of financial development on economic growth and income distribution: empirical evidence from lower-middle and upper-middle-income countries. Development Studies Research, 9(1), 117-128. https://doi.org/10.1080/21665095.2022.20653255
  2. Ahmed, B., Zhang, B. and Cary, M. (2021). Linking economic globalisation, economic growth, financial development, and ecological footprint: Evidence from symmetric and asymmetric ARDL. Ecological Indicators, 121(1070609). https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2020.107060
  3. Albayrak, M. (2026). Türkiye’de dolaylı vergiler ve ekonomik büyüme ilişkisi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 89, 311-328. https://doi.org/10.51290/dpusbe.18791311
  4. Al-Yousif, Y. K. (2002). Financial development and economic growth: Another look at the evidence from developing countries. Review of Financial Economics, 11(2002), 131–150. https://doi.org/10.1016/S1058-3300(02)00039-33
  5. Aslan, A. and Altınöz, B. (2021). The impact of natural resources and gross capital formation on economic growth in the context of globalisation: Evidence from developing countries on the continent of Europe, Asia, Africa, and America. Environmental Science and Pollution Research, (28), 33794–33805. https://doi.org/10.1007/s11356-021-12979-7
  6. Asteriou, D. and Spanos, K. (2019). The relationship between financial development and economic growth during the recent crisis: Evidence from the EU. Finance Research Letters, 28(2019), 238-245. https://doi.org/10.1016/j.frl.2018.05.011
  7. Arestis, P., Chortareas, G. and Magkonis, G. (2015). The financial development and growth nexus: A meta-analysis. Journal of Economic Surveys, 29(3), 549–565. https://doi.org/10.1111/joes.12086
  8. Aydın, M. K., Ak, M. Z. and Altıntaş, N. (2014). “Finansal gelişme”nin “büyüme”ye etkisi: Türkiye özelinde nedensellik analizi. Maliye Dergisi, 167, 149-162.
  9. Canbay, Ş. (2025). Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) ekonomilerinde finansal gelişme ve doğrudan yabancı yatırımların ekonomik büyüme üzerindeki etkisi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (106), 173-194. https://doi.org/10.25095/mufad.1646036
  10. Chen, Q. (2023). The impact of economic and environmental factors and tourism policies on the sustainability of tourism growth in China: Evidence using novel NARDL model. Environmental Science and Pollution Research, 30(2023), 19326–19341. https://doi.org/10.1007/s11356-022-22925-w
  11. Coşkun, H., and Kandemir-Kuloğlu, B. (2022). Türkiye’de banka kredilerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi. Uluslararası Ekonomi İşletme ve Politika Dergisi, 6(1), 44–58. https://doi.org/10.29216/ueip.1076973
  12. Çeştepe, H. and Yıldırım, E. (2016). Türkiye'de finansal gelişme ve ekonomik büyüme ilişkisi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 12(12-özel sayı), 12–26.
  13. Demir-Kale, Ö. and Ebghaeı, F. (2023). Ekonomik büyüme ile finansal gelişme göstergeleri arasındaki uzun dönem asimetrik ilişki: Türkiye örneği. Beykoz Akademi Dergisi, 11(2), 70-81. https://doi.org/10.14514/beykozad.1344993
  14. Dinçer, S. (2025). Ticari dışa açıklık, ekonomik büyüme ve doğrudan yabancı yatırımlar: Seçilmiş Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkelerinden kanıtlar. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, 9(2), 403-420.
  15. Dinh, T. T-H., Vo, D. H., The Vo, A. and Nguyen, T. C. (2019). Foreign direct ınvestment and economic growth in the short run and long run: empirical evidence from developing countries. Journal of Risk and Financial Management, 12(4), 176. https://doi.org/10.3390/jrfm12040176
  16. Ebghaeı, F. (2025). Economic growth and financial development in developing countries: An empirical ınvestigation using panel causality analysis of Canning and Pedroni. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 27(48), 1-15.
  17. Eşsiz, F., P. and Durucan, A. (2023). Brüt sabit sermaye oluşumunun ve doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Türkiye özelinde ampirik bir analiz. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 8(özel Sayı), 102-116. https://doi.org/10.25204/iktisad.1345420
  18. Elliott, G., Rothenberg, T. J., and Stock, J. H. (1996). Efficient tests for an autoregressive unit root. Econometrica, 64(4), 813–836. https://doi.org/10.2307/2171846
  19. Günbegi, F. (2025). Sürdürülebilir kalkınma hedefleri çerçevesinde finansal gelişme ve ekonomik büyüme ilişkisi. Journal of Management, Economics, and Finance Research, 2(2), 109-123.
  20. Helhel, Y. (2017). E7 ülkelerinde finansal gelişme ve ekonomik büyüme arasında nedensellik analizi. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar Dergisi, 54(628), 9–18.
  21. Kadiroğlu, A. and Ayhan, S., (2025). Türkiye’de küreselleşme sürecinin ekonomik büyüme üzerine etkileri: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 60(3), 2276-2294. https://doi.org/10.63556/tisej.2025.1500
  22. Kandır, S. Y., İskenderoğlu, Ö. and Önal, Y. B. (2007). Finansal gelişme ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin araştırılması. Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(2), 311-326.
  23. Kasap, A. (2025). The Effects of digitalisation on economic growth: A comparative panel data analysis of EU and BRICS-T Countries. Dynamics in Social Sciences and Humanities, 6(1), 10-24. https://doi.org/10.62425/dssh.1623503
  24. Kesar, A., Bandi, K., Jena, P., K. and Yadav, M., P. (2023). Dynamics of governance, gross capital formation, and growth: evidence from Brazil, Russia, India, China, and South Africa. Journal of Public Affairs, 23(1), 1-14. https://doi.org/10.1002/pa.2831
  25. Khurshid, N. and Abid, E. (2024). Unraveling the complexity! Exploring asymmetries in climate change, political globalisation, and food security in the case of Pakistan. Research in Globalization, 8(100220), 1-12. https://doi.org/10.1016/j.resglo.2024.100220
  26. Kılıç, T. F. and Kızılkaya, O. (2023). Doğrudan yabancı yatırımların ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: ARDL yönteminden ampirik kanıtlar. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(27), 41-61. https://doi.org/10.47129/bartiniibf.1169216
  27. Ko, H., Dirth, G. R., Chaiboonsri, C. and Kongbuamai, N. (2025). Economic impact of foreign direct ınvestment, gross capital formation, and trade openness on ASEAN economies: The matter of the COVID-19 epidemic and the Global Financial Crisis. H. Taguchi (Ed.), Sustainability of Economic Growth East Asia. New Frontiers in Regional Science: Asian Perspectives in (volume 82, pp. 17-33). Springer Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-96-3731-7_2
  28. Kütükçü, E. ve Günay, E. (2025). Enflasyon ve ekonomik büyüme ilişkisi: İktisadi okullar perspektifinden bir değerlendirme. Journal of Economics and Research, 6(1), 38-58. https://doi.org/10.53280/jer.1672657
  29. Lucas, R. E. (1988). On the mechanics of economic development. Journal of Monetary Economics, 22(1), 3–42. https://doi.org/10.1016/0304-3932(88)90168-7
  30. Mert, M. and Çağlar, A. E. (2023). Eviews ve Gauss uygulamalı zaman serileri analizi (2. Baskı). Ankara: Detay Yayıncılık.
  31. Neog, Y. and Yadava, A. K. (2020). Nexus among CO2 emissions, remittances, and financial development: a NARDL approach for India. Environmental Science and Pollution Research, (27), 44470–44481. https://doi.org/10.1007/s11356-020-10198-0
  32. Ng, S., and Perron, P. (2001). Lag length selection and the construction of unit root tests with good size and power. Econometrica, 69(6), 1519–1554. https://doi.org/10.1111/1468-0262.00256
  33. Pasara, M., T. and Garidzirai, R. (2020). Causality effects among gross capital formation, unemployment and economic growth in South Africa. Economies, 28(26), 1-12. https://doi.org/10.3390/economies8020026
  34. Patrick, H. T. (1966). Financial development and economic growth in underdeveloped countries. Economic Development and Cultural Change, 14(2), 174-189.
  35. Pesaran, M. H., Shin, Y. and Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289–326. https://doi.org/10.1002/jae.616
  36. Phillips, P. C. B. And Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika, 75(2), 335–346. https://doi.org/10.2307/2336182
  37. Ramadhani, I. N., Puspita, D. D., and Subardin, M. (2025). The effect of government expenditure, fixed capital ınvestment, and labor on economic growth in ASEAN-5 countries. Indonesian Journal of Development Economics, 8(3), 294–305. https://doi.org/10.15294/efficient.v8i3.34806
  38. Rikhotso, M. J., and Zhanje, S. (2026). Impact of gross capital formation, foreign direct ınvestment, and energy ınfrastructure on economic growth in selected Southern African development community countries. International Journal of Economics and Financial Issues, 16(1), 1–8. https://doi.org/10.32479/ijefi.2188
  39. Schumpeter, J. A. (1911). The theory of economic development. Cambridge: Harvard University Press.
  40. Shin, Y., Yu, B. and Greenwood-nimmo, M. (2014). Modelling asymmetric cointegration and dynamic multipliers in a non-linear ARDL Framework. R. C. Sickles and W. C. Horrace (Ed.), Festschrift in Honor of Peter Schmidt in (pp. 281-314). Springer New York. https://doi.org/10.1007/978-1-4899-8008-3
  41. Sotiropoulou, T. (2025). Financial development, economic growth and income inequality in Central Eastern European transition economies: Evidence from the Toda-Yamamoto panel causality test, Ekonomika, 104(1), 139-163. https://doi.org/10.15388/Ekon.2025.104.1.7
  42. Şeyranlıoğlu, O. (2024). Türkiye’de sermaye piyasası temelli finansal gelişme ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin fourier yaklaşımlar ile analizi. Akademik Hassasiyetler, 11(24), 167-197.
  43. Obradović, L. and Grubišić, Z. (2024). The ımpact of monetary policy on economic growth in SEE Countries: A multivariate approach. Journal of Central Banking Theory and Practice, 2025(2), 91-119. https://doi.org/10.2478/jcbtp-2025-0015
  44. Özbek, S. and Turgut, M. (2026). Türkiye’de yüksek teknolojili ürün ihracatı, doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik büyüme ilişkisi üzerine ekonometrik bir inceleme. İktisat Politikası Araştırmaları Dergisi, 13(1), 57-80. https://doi.org/10.26650/JEPR1608261
  45. The World Bank (2025). World Development Indicators. https://databank.worldbank.org/source/worlddevelopment-indicators (Access: 08.02.2025 and 20.01.2026).
  46. Taşseven, Ö. and Yılmaz, N. (2022). Finansal gelişme göstergeleri ile ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye örneği. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 23(1), 105-125.
  47. Tiryaki, H. N. (2021) Türkiye'de özel sektöre sağlanan kredilerle ekonomik büyüme arasındaki ilişki: 1998-2020. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 56-70. https://doi.org/10.33905/bseusbed.910446
  48. Tiryaki, H. N. (2026). Analysis of impacts of financial development and FDI's on economic growth in Türkiye with asymmetric cointegration and causality estimation. Bulletin of Economic Theory and Analysis, 11(1), 497-529. https://doi.org/10.25229/beta.1657106
  49. Topcu, E., Altinöz, B. and Aslan, A. (2020). Global evidence from the link between economic growth, natural resources, energy consumption, and gross capital formation. Resources Policy, 66(101622), 1-10. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2020.101622
  50. Tutgun, S. (2019). Türkiye’de finansal gelişme ve enerji tüketiminin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: ARDL sınır testi yaklaşımı. BEÜ Akademik İzdüşüm Dergisi, 4(1), 50-65.
  51. Uslu, H. (2022). Türkiye’de finansal gelişme ve enerji tüketiminin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Yapısal kırılmalı bir analiz. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(1), 188-217.
  52. Wani, I. U., Haseen, S., and Khanday, I. N. (2024). Modelling the asymmetric impact of economic growth and poverty on gender inequality: Evidence from India using non-linear ARDL analysis. Journal of Public Affairs, 24(3), 1-17, e2931. https://doi.org/10.1002/pa.2931
  53. Yeboah, E., Baffour, A. A., Chibalamula, H. C., and Atiso, F. (2025). The significance of foreign direct investment (FDI) and trade openness: Evidence from nine European economies. SN Business and Economics, 5(27), 1-21. https://doi.org/10.1007/s43546-025-00798-8
  54. Yıldız, B. (2025). Finansal gelişme, doğrudan yabancı yatırımlar, enerji üretimi ve ticaretin GSYH üzerine etkisi: Türkiye’den kanıtlar. İşletme Araştırmaları Dergisi, 17(2), 1534-1552. https://doi.org/10.20491/isarder.2025.2049
  55. Yusoff, N. M., Nordin, N., and Nordin, N. (2025). The ımpact of financial development on economic growth: Empirical evidence from selected developing countries. International Journal of Islamic Economics and Finance Research, 8(2), 180-195.
  56. Žarković, M., Ćetković, J., and Cvijović, J. (2025). Economic growth determinants in old and new EU countries. Panoeconomicus, 72(2), 183-210. https://doi.org/10.2298/PAN211122007Z
  57. Zhang, Z., Sun, Q., and Ma, Y. (2022). The hedge and safe haven properties of non-fungible tokens (NFTs): Evidence from the non-linear autoregressive distributed lag (NARDL) model. Finance Research Letters, 50(103315), 1-7. https://doi.org/10.1016/j.frl.2022.103315