Havacılıkta yapay zekâ uygulamaları: Sürdürülebilirlik perspektifinden bir değerlendirme
PDF
HTML

Anahtar Kelimeler

Yapay Zekâ, Havacılık Yönetimi, Sürdürülebilirlik, Dijital Dönüşüm, Operasyonel Verimlilik

Nasıl Atıf Yapılır

Havacılıkta yapay zekâ uygulamaları: Sürdürülebilirlik perspektifinden bir değerlendirme. (2026). Business & Management Studies: An International Journal, 14(3), 1953-1970. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i3.2817

Öz

Bu çalışma, havacılık sektöründe yapay zekâ uygulamalarının çevresel, ekonomik ve sosyal sürdürülebilirlik üzerindeki etkilerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, akademik literatür, uluslararası kuruluş raporları ve sektör uygulamalarının incelendiği nitel kavramsal derleme niteliğinde olup, veriler tematik analiz yaklaşımıyla değerlendirilmiştir. Bu kapsamda yapay zekâ uygulamaları; talep tahminleme ve dinamik fiyatlandırma, yolcu deneyimi ve hizmet yönetimi, bakım ve onarım süreçleri, hava trafik yönetimi, havalimanı enerji yönetimi, uçuş güvenliği ve acil durum yönetimi ile çevresel etkilerin yönetimi olmak üzere yedi temel operasyonel alanda incelenmiştir. Bulgular, incelenen literatür doğrultusunda yapay zekâ tabanlı sistemlerin operasyonel verimliliği geliştirerek yakıt tüketimi ve karbon emisyonlarının azaltılmasına katkı sağlayabildiğini, veri temelli karar destek mekanizmalarıyla kaynak kullanımının optimize edilmesine ve hizmet kalitesi ile operasyonel güvenilirliğin geliştirilmesine katkı sunabildiğini göstermektedir. Ayrıca bu teknolojilerin etkinliğinin yalnızca teknik kapasiteye değil, etik yönetişim, insan–makine etkileşimi, veri kalitesi ve kurumsal uyum gibi yapısal faktörlerle de ilişkili olduğu görülmektedir. Sonuç olarak yapay zekânın havacılık sektöründe sürdürülebilir dönüşümü destekleyebileceği ve bu dönüşümün bütüncül bir sürdürülebilirlik perspektifiyle ele alınması gerektiği değerlendirilmektedir.

Makale Kullanım İstatistikleri

Görüntülenme
341
PDF indirilme
216
İndirme istatistikleri henüz mevcut değil.

İndirmeler

İndirme istatistikleri henüz mevcut değil.
PDF
HTML

Referanslar

Bansal, P. (2005). Evolving sustainably: A longitudinal study of corporate sustainable development. Strategic Management Journal, 26(3), 197–218. https://doi.org/10.1002/smj.441

Bao, Y., Xiong, T., & Hu, Z. (2012). Forecasting Air Passenger Traffic by Support Vector Machines with Ensemble Empirical Mode Decomposition and Slope-Based Method, Discrete Dynamics in Nature and Society, 12. https://doi.org/10.1155/2012/431512

Basner, M., Clark, C., Hansell, A., Hileman, J. I., Janssen, S., Shepherd, K., Sparrow, V., & Loudon, J. (2017). Aviation noise impacts: State of the science. Noise & Health, 19(87), 41–50. https://doi.org/10.4103/nah.NAH_104_16

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

Çakır, N., & Nacar, R. (2024). Dijital pazarlama ve hizmet kalitesi için yapay zekâ kullanımı: havacılık sektöründe bir araştırma. The International New Issues in Social Sciences, 12(2), 159–186. https://doi.org/10.5281/zenodo.14545953

Cam, A. C., & Durmaz, V. (2018). Dijital havacılık: Güncel uygulamalarla gelecekteki yolcu deneyimleri. Electronic Turkish Studies, 13(26), 251–266. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.14163

Ceken, S., & Tuncal, A. (2026). Artificial intelligence for sustainable aviation: A review on operational implementations and future perspectives. The Aeronautical Journal, 130(1347), 1355–1400. https://doi.org/10.1017/aer.2026.10138

Çankaya, D. (2020). Havacılıkta yaygınlaşan yapay zeka, API ve büyük veri temelli çözümler. Academic Perspective Procedia, 3(1), 465–473. https://doi.org/10.33793/acperpro.03.01.93

Dantas, T. M., Oliveira, F. L. C., & Repolho, H. M. V. (2017). Air transportation demand forecast through Bagging Holt Winters methods. Journal of Air Transport Management, 59, 116–123. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2016.12.006

Demir, G., Moslem, S., & Duleba, S. (2024). Artificial intelligence in aviation safety: Systematic review and bibliometric analysis. International Journal of Computational Intelligence Systems, 17, 279. https://doi.org/10.1007/s44196-024-00671-w

Elkington, J. (1997). Cannibals with forks: The triple bottom line of 21st century business. Capstone.

Enholm, I. M., Papagiannidis, E., Mikalef, P., & Krogstie, J. (2022). Artificial intelligence and business value: A literature review. Information Systems Frontiers, 24(5), 1709–1734. https://doi.org/10.1007/s10796-021-10186-w

EUROCONTROL. (n.d.). Artificial intelligence. Retrieved from https://www.eurocontrol.int/artificial-intelligence

European Union Aviation Safety Agency (EASA) (2023). Artificial intelligence roadmap 2.0: Human-centric approach to AI in aviation. Retrieved from https://www.easa.europa.eu/en/document-library/general-publications/easa-artificial-intelligence-roadmap-20

Federal Aviation Administration (FAA). (2022). Technical discipline: Artificial intelligence—machine learning. https://www.faa.gov/aircraft/air_cert/step/disciplines/artificial_intelligence

Ficca, A., Marulo, F., & Sollo, A. (2023). An open thinking for a vision on sustainable green aviation. Progress in Aerospace Sciences, 141, 100928. https://doi.org/10.1016/j.paerosci.2023.100928

Flughafen Zürich AG. (2025). Climate protection and energy. Retrieved from https://www.flughafen-zuerich.ch/en/company/responsibility/environmental-protection/climate?

Garcia, J., Vo, D.-B., Brock, A., Peyruqueou, V., Battut, A., Cousy, M., Čanádyová, V., Sharpanskykh, A., & Ermiş, G. (2025). Towards more automated airport ground operations including engine-off taxiing techniques within the Auto-Steer Taxi at AIRport (ASTAIR) project. Engineering Proceedings, 90(1), Article 15. https://doi.org/10.3390/engproc2025090015

Geske, A. M., Herold, D. M., & Kummer, S. (2024). Artificial intelligence as a driver of efficiency in air passenger transport: A systematic literature review and future research avenues. Journal of the Air Transport Research Society, 3, 100030. https://doi.org/10.1016/j.jatrs.2024.100030

Gössling, S., & Upham, P. (2009). Climate change and aviation: Issues, challenges and solutions. Earthscan.

Gössling, S., & Humpe, A. (2023). Net-zero aviation: Time for a new business model. Journal of Air Transport Management, 107, 102353. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2022.102353

International Civil Aviation Organization (ICAO). (2022a). CO₂ emissions reduction scenarios and options for a long-term global aspirational goal for international aviation. Retrieved from https://www.icao.int/Meetings/HLM-LTAG/Documents/HLM.LTAG.IP.06.en.pdf

International Civil Aviation Organization (ICAO). (2022b). CORSIA supporting document: CORSIA eligible fuels–life cycle assessment methodology. Retrieved from https://www.icao.int/environmentalprotection/CORSIA/Documents/CORSIA_Eligible_Fuels/CORSIA_Supporting_Document_CORSIA%20Eligible%20Fuels_LCA_Methodology_V5.pdf

International Air Transport Association (IATA). (2022). CO₂ Connect: A global standard for flight emissions calculation. Retrieved from https://www.iata.org/en/services/data/environment-sustainability/co2-connect/

International Civil Aviation Organization (ICAO). (2023a). Environmental protection reports. Retrieved from https://www.icao.int/environmental-protection/

International Civil Aviation Organization (ICAO). (2023b). Safety management manual (4th ed.). https://elibrary.icao.int/reader/229751/&returnUrl%3DaHR0cHM6Ly9lbGlicmFyeS5pY2FvLmludC9wcm9kdWN0LzIyOTc1MQ%3D%3D?productType=ebook

International Civil Aviation Organization (ICAO). (2025). Artificial intelligence (AI) contribution to aviation (Working Paper EX/220). https://www.icao.int/sites/default/files/Meetings/a42/Documents/WP/wp_489_en.pdf

Kabashkin, I., Misnevs, B., & Zervina, O. (2023). Artificial intelligence in aviation: New professionals for new technologies. Applied Sciences, 13(21), 11660. https://doi.org/10.3390/app132111660

Karagöz, O. (2024). Yapay zekanın hava araçlarında bakım ve arıza giderme sürecindeki etkisi. The Journal of Academic Social Science, 156(156), 353–371. https://doi.org/10.29228/ASOS.77613

Kirwan, B. (2024). The impact of artificial intelligence on future aviation safety culture. Future Transportation, 4(2), 349–379. https://doi.org/10.3390/futuretransp4020018

Lee, J., & Mo, J. (2011). Analysis of technological innovation and environmental performance improvement in aviation sector. International Journal of Environmental Research and Public Health, 8(9), 3777–3795. https://doi.org/10.3390/ijerph8093777

Lim, Z. J., Alam, S., Dhief, I., & Schultz, M. (2022). Towards a greener Extended-Arrival Manager in air traffic control: A heuristic approach for dynamic speed control using machine-learned delay prediction model. Journal of Air Transport Management, 103, 102250. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2022.102250

Lozano, R. (2015). A holistic perspective on corporate sustainability drivers. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 22(1), 32–44. https://doi.org/10.1002/csr.1325

Lufthansa Group. (2023). Operational efficiency. Retrieved from https://www.lufthansagroup.com/en/responsibility/climate-and-environment/operational-efficiency.html

Manalu, H. V., Bismantoko, D. H., Putri, O., & Mahendra, K. A. (2024). Revenue management strategies in airline industry: A literature review. Jurnal Sistem Teknik Industri, 26(1), 93–102. https://doi.org/10.32734/jsti.v26i1.14363

McCarthy, J., Minsky, M. L., Rochester, N., & Shannon, C. E. (1955). A proposal for the Dartmouth summer research project on artificial intelligence, August 31, 1955. AI Magazine, 27(4), 12–14. https://jmc.stanford.edu/articles/dartmouth/dartmouth.pdf

Olawade, D. B., Wada, O. Z., David-Olawade, A. C., Fapohunda, O., Ige, A. O., & Ling, J. (2024). Artificial intelligence potential for net zero sustainability: Current evidence and prospects. Next Sustainability, 4, 100041. https://doi.org/10.1016/j.nxsust.2024.100041

Pereira, B. A., Lohmann, G., & Houghton, L. (2022). Technology trajectory in aviation: Innovations leading to value creation (2000–2019). International Journal of Innovation Studies, 6(3), 128–141. https://doi.org/10.1016/j.ijis.2022.05.001

Phillips, R. L. (2021). Pricing and revenue optimization. Stanford University Press. https://doi.org/10.1515/9781503614260

Rjsé, V., Jylkäs, T., & Miettinen, S. (2023). AI Enabled Airline Cabin Services: AI Augmented Services for Emotional Values. Service Design for High‐Touch Solutions and Service Quality. Design Management Journal, 18(1), 100–115. https://doi.org/10.1111/dmj.12090

Royal Schiphol Group. (2024). Annual Review 2024, Roadmap most sustainable airports. https://www.schiphol.nl/en/sustainability/sustaining-your-world

Russell, S. J., & Norvig, P. (2010). Artificial intelligence: A modern approach (3rd ed.). Pearson Education.

Sadou, A. M., & Njoya, E. T. (2023). Applications of artificial intelligence in the air transport industry: a bibliometric and systematic literature review. Journal of Aerospace Technology and Management, 15, e2223. https://doi.org/10.1590/jatm.v15.1312

Şahin, Y. (2024). Havacılık ve yapay zeka alanındaki çalışmaların bibliyometrik analizi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(110), 1637–1648. https://doi.org/10.5281/zenodo.13732160

Salvador, M., Yacout, S., & AboElHassan, A. (2022, January). Using big data and machine learning to improve aircraft reliability and safety. In Proceedings of the 2022 Annual Reliability and Maintainability Symposium (RAMS) (pp. 1–9). IEEE. https://doi.org/10.1109/RAMS51457.2022.9894015

SESAR Joint Undertaking. (2023). ASTAIR: Autonomous taxiing and sustainable traffic flow in airports. Retrieved from https://www.sesarju.eu/projects/ASTAIR

Soyer, M., & Duman, A. (2024). Havalimanlarinda yapay zekânin geleceği ile ilgili yolcu deneyimlerine yönelik nitel bir araştırma. Scientific Journal of Space Management and Space Economy, 4(1), 1–13. https://journals.academicianstudies.com/SJSMSE/issue/view/36/71

Suh, D. Y., & Ryerson, M. S. (2019). Forecast to grow: Aviation demand forecasting in an era of demand uncertainty and optimism bias. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 128, 400–416. https://doi.org/10.1016/j.tre.2019.06.016

Tafur, C. L., Camero, R. G., Rodríguez, D. A., Rincón, J. C. D., & Saenz, E. R. (2025). Applications of artificial intelligence in air operations: A systematic review. Results in Engineering, 25, 103742. https://doi.org/10.1016/j.rineng.2024.103742

Tranfield, D., Denyer, D., & Smart, P. (2003). Towards a methodology for developing evidence‐informed management knowledge by means of systematic review. British Journal of Management, 14(3), 207–222. https://doi.org/10.1111/1467-8551.00375

Wang, B., Ting, Z. J., & Zhao, M. (2024). Sustainable aviation fuels: Key opportunities and challenges in lowering carbon emissions for the aviation industry. Carbon Capture Science & Technology, 13, 100263. https://doi.org/10.1016/j.ccst.2024.100263

Wang, Z., Liang, M., & Delahaye, D. (2018). A hybrid machine learning model for short-term estimated time of arrival prediction in terminal manoeuvring area. Transportation Research Part C: Emerging Technologies, 95, 280–294. https://doi.org/10.1016/j.trc.2018.07.019

Whitby, B. (2009). Artificial intelligence. The Rosen Publishing Group, Inc.

Yazgan, H. R., Candan, G., & Ataman, M. (2019). Talep tahmini ve dinamik fiyatlandırma ile havayolu bilet fiyatlarının belirlenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(2), 732–742. https://doi.org/10.20491/isarder.2019.632

Yetkin, S., Abuhanieh, S., & Yigit, S. (2024). Investigation on the abilities of different artificial intelligence methods to predict the aerodynamic coefficients. Expert Systems with Applications, 237, 121324. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2023.121324

Zaoui, A., Tchuente, D., Wamba, S. F., & Kamsu-Foguem, B. (2024). Impact of artificial intelligence on aeronautics: An industry-wide review. Journal of Engineering and Technology Management, 71, 101800. https://doi.org/10.1016/j.jengtecman.2024.101800

Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.

Telif Hakkı (c) 2026 Çetin Yelgin