Business & Management Studies: An International Journal
<span style="background-color: transparent; color: #000000; cursor: text; display: inline; float: none; font-family: &quot; noto sans&quot;,arial,helvetica,sans-serif; font-size: 14px; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; orphans: 2; text-align: left; text-decoration: none; text-indent: 0px; text-transform: none; -webkit-text-stroke-width: 0px; white-space: normal; word-spacing: 0px;">BMIJ - Business & Management Studies: An International Journal Dergisinde makalelerin telif hakları Yazarlardadır. <span style="background-color: transparent; color: #000000; cursor: text; display: inline; float: none; font-family: &quot; noto sans&quot;,arial,helvetica,sans-serif; font-size: 14px; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; orphans: 2; text-align: left; text-decoration: none; text-indent: 0px; text-transform: none; -webkit-text-stroke-width: 0px; white-space: normal; word-spacing: 0px;">BMIJ - Business & Management Studies: An International Journal<span style="display: inline !important; float: none; background-color: transparent; color: #000000; cursor: text; font-family: 'Noto Sans',Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14px; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; orphans: 2; text-align: left; text-decoration: none; text-indent: 0px; text-transform: none; -webkit-text-stroke-width: 0px; white-space: normal; word-spacing: 0px;">, yayınladığı makaleleri Creative Commons (cc by-nc-nd 4.0) lisansı kapsamında korumaktadır. Makale gönderen yazarlar bunu kabul etmiş sayılır.
Z kuşağının benlik uyumunun satın alma niyetine etkisinde marka sadakatinin aracılık rolü
Günümüzde dijitalleşmenin hız kazanmasıyla birlikte, sosyal medya etkileyicilerinin (SME) tüketici davranışları üzerindeki etkisi giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Bu bağlamda, markaların Z kuşağıyla olan etkileşimlerinde benlik uyumu, marka sadakati ve satın alma niyeti gibi psikolojik faktörler kritik bir rol oynamaktadır. Bu araştırma, Z kuşağı tüketicilerinde benlik uyumu (BU) ile satın alma niyeti (SN) arasındaki ilişkide marka sadakatinin aracılık rolünü incelemeyi hedeflemektedir. Araştırmanın evrenini, İstanbul’da yaşayan ve en az bir SME’yi takip eden Z kuşağı sosyal medya kullanıcıları oluşturmaktadır. Kolayda örnekleme yöntemiyle seçilen 219 geçerli anket verisi, Kısmi En Küçük Kareler Yapısal Eşitlik Modellemesi (EKK-YEM) ile SmartPLS 4 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz bulguları, benlik uyumunun (BU), marka sadakatinin (MS) önemli bir belirleyicisi olduğunu ve BU’nun, SN üzerindeki etkisinin MS aracılığıyla gerçekleştiği ortaya koymuştur. Bu sonuçlar, SME’lerin Z kuşağı tüketicilerin marka algısı üzerindeki dolaylı etkilerini ortaya koyması bakımından dijital pazarlama literatürüne katkı sağlamaktadır. Çalışma, SME’lerin tanıttığı markaların, Z kuşağının benlik uyumu üzerindeki etkisini anlamak isteyen pazarlamacılar için önemli içgörüler sunmaktadır.
Benlik Uyumu, Satın Alma Niyeti, Marka Sadakati, Dijital Pazarlama
Telif Hakkı (c) 2025 Ayben Ceyhan Günay http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Yenilikçi teknolojilerin benimsenmesinin önündeki engeller ve fırsatlar: Genişletilmiş Teknoloji Kabul Modeli ile temassız ödeme ve tüketici ilişkisi üzerine ampirik bir araştırma
Günümüzde dijitalleşmenin hızla artmasıyla birlikte, temassız ödeme sistemleri gibi yenilikçi teknolojilerin benimsenmesi hem tüketiciler hem de işletmeler için kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışma genişletilmiş teknoloji kabul modeli (TKM) ile, temassız ödeme teknolojilerinin benimsenmesinde etkili olan faktörleri tüketici davranışları üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Yapısal eşitlik modeli (PLS-SEM) kullanılarak test edilen modelde, algılanan kullanım kolaylığı, algılanan fayda, algılanan risk, hizmet kalitesi, algılanan güven, sosyal değer, marka deneyimi, marka tercihi, memnuniyet ve yeniden kullanım niyeti arasındaki ilişkiler ampirik olarak analiz edilmiştir. Ayrıca çalışma, memnuniyetin, marka deneyimi ve marka tercihi ile yeniden kullanım niyeti arasındaki ilişkide aracılık rolünü de araştırmaktadır. Bulgular, algılanan kullanım kolaylığı, algılanan güven ve hizmet kalitesinin marka deneyimi üzerinde anlamlı ve pozitif etkisi olduğunu ortaya koymuştur. Marka deneyimi ve marka tercihi kullanıcı memnuniyeti üzerinde anlamlı ve olumlu etkiye sahiptir. Ayrıca, memnuniyetin, marka deneyimi ve marka tercihi ile yeniden kullanım niyeti arasındaki ilişkide önemli bir aracılık rolü oynadığı tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, kullanıcı memnuniyetinin tüketicilerin temassız ödeme teknolojilerini tekrar kullanma niyetlerinde kritik bir köprü olduğunu göstermektedir. Algılanan risk ve faydanın beklenen anlamlı etkilerinin bulunmaması ise teknolojinin benimsenmesinde bağlamsal faktörlerin önemine işaret etmektedir. Çalışma, teknoloji kabulü literatürüne önemli teorik katkılar sunarken, finansal teknoloji (fintech) sektöründe kullanıcı deneyimini ve memnuniyetini artırmaya yönelik pratik öneriler de sunmaktadır.
Yenilikçi Teknolojiler, Temassız Ödeme, Teknoloji Benimseme, Tüketici Davranışı, Yeniden Kullanım Niyeti
Telif Hakkı (c) 2025 Barış Armutçu http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Tarımda kadın işçiliğinde görünmeyen riskler: Türkiye'de mevsimlik ve yerleşik işgücünün ürün bazlı değerlendirmesi
Bu çalışma, Türkiye’de tarım sektöründe çalışan kadın işçilerin üretim, hasat ve ürün işleme aşamalarındaki çalışma koşullarını ve maruz kaldıkları sağlık ve güvenlik risklerini ürün bazlı bir yaklaşımla analiz etmektedir. Araştırmada yıllık (buğday, pamuk, mısır, tütün, pirinç) ve çok yıllık (üzüm, incir, çay, fındık, portakal, badem, ceviz, gül) ürünler temelinde sistematik bir literatür taraması yapılmıştır. Kadın işçilerin yalnızca hasat sürecinde değil, ürün işleme aşamalarında da ciddi fiziksel (kas-iskelet sistemi zorlanmaları), kimyasal (pestisit ve nikotin maruziyeti), biyolojik (bitki öz suları, böcek sokmaları) ve iklimsel (sıcak çarpması, susuzluk) risklere maruz kaldıkları tespit edilmiştir. Özellikle mevsimlik göç sürecinde barınma, hijyen ve sağlık hizmetlerine erişim gibi ek zorlukların yanı sıra, kadın işçilerin maruz kaldığı cinsiyet temelli riskler (cinsel taciz, ayrımcılık, hijyen eksikliği, üreme sağlığı sorunları ve sosyal dışlanma) sağlık ve güvenlik durumlarını daha da kırılgan hale getirmektedir. Çalışmada, ürün bazlı koruyucu önlemler geliştirilmesi, mevsimlik göç koşullarının iyileştirilmesi, sağlık taramalarının yaygınlaştırılması ve kadın işçilerin sosyal güvence sistemine dahil edilmesi yönünde somut politika önerileri sunulmuştur.
Kadın Tarım İşçiliği, İş Sağlığı ve Güvenliği, Tarım Sektörü, Mevsimlik İşçilik, Ürün İşleme Aşaması
Telif Hakkı (c) 2025 Evren Çağlarer http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Psikolojik sahiplenme ile ruminasyon arasındaki ilişkide algılanan merhametin düzenleyici rolü: 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinden etkilenen çalışanlar üzerine bir inceleme
Deprem gibi travmatik olaylar, çalışanların ruminasyon eğilimlerini artırarak psikolojik iyi oluşlarını ve örgütsel performanslarını olumsuz etkileyebilir. Bu çalışma, psikolojik sahiplenme ile ruminasyon arasındaki ilişkide merhamet algısının düzenleyici rolünü incelemeyi ve bu değişkenlerin demografik özelliklere göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu açıklayıcı tipteki ve kesitsel desendeki araştırma, 6 Şubat 2023’te Türkiye'de meydana gelen depremden etkilenen Kahramanmaraş, Adana ve Osmaniye illerinde yaşayan kamu ve özel sektör çalışanlarından oluşan 382 katılımcı üzerinde yürütülmüştür. Katılımcılar yargısal örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Veriler, psikolojik sahiplenme, ruminasyon ve merhamet algısını ölçen geçerli ve güvenilir ölçekler aracılığıyla toplanmıştır. Bulgular, merhamet algısının psikolojik sahiplenme ile ruminasyon arasındaki negatif ilişkiyi anlamlı şekilde düzenlediğini ortaya koymuştur. Ayrıca, cinsiyet, yaş, medeni durum, kurum türü ve gelir düzeyi gibi demografik faktörlere göre üç değişkende de anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Bu bulgular, afet sonrası işyerlerinde merhamet ve sahiplenme algısının güçlendirilmesinin psikolojik dayanıklılığı artırma ve olumsuz düşünce kalıplarını azaltma açısından önemli olduğunu göstermektedir. Çalışma, afet psikolojisi literatürüne katkı sunmakta ve çalışan odaklı iyileşme stratejileri ile destek programlarının geliştirilmesine yönelik uygulamalı çıkarımlar sağlamaktadır.
Psikolojik Sahiplenme, Ruminasyon, Merhamet, Deprem, Çalışanlar
Telif Hakkı (c) 2025 Sevda Demir http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Türkiye’de gıda enflasyonunun makroekonomik belirleyicileri: RALS tabanlı zaman serisi analizinden ampirik bulgular
Bu çalışma, Türkiye’de 2015:01–2025:03 döneminde aylık veriler kullanılarak gıda fiyat enflasyonunun makroekonomik belirleyicilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Gıda fiyatlarındaki dalgalanmalar, özellikle düşük gelirli hane halklarının yaşam kalitesi ve gıda güvenliği üzerinde önemli etkiler meydana getirmektedir. Bu çerçevede, çalışmada bağımlı değişken olarak gıda fiyatları enflasyonu; açıklayıcı değişkenler olarak ise tarımsal girdi fiyat endeksi, ticari kredi faiz oranı, döviz kuru ve petrol fiyatı kullanılmıştır. Serilerin durağanlık özellikleri Zivot-Andrews testi ve yapısal kırılmalı RALS-LM testi ile analiz edilmiştir. Değişkenler arasında uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisi olup olmadığı RALS-EG testi aracılığıyla sınanmış, uzun dönem katsayılar DOLS yöntemiyle araştırılmıştır. Ampirik bulgular, tarımsal girdi fiyatları, faiz oranları ve döviz kurunun gıda enflasyonu üzerinde pozitif ve anlamlı etkilere sahip olduğunu göstermektedir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, tarımsal üretim maliyetlerinin azaltılması, düşük faizli tarım kredilerinin yaygınlaştırılması ve enerji sübvansiyonlarının etkin biçimde yönetilmesi gıda enflasyonunu kontrol altına almak açısından önem arz etmektedir.
Gıda Enflasyonu, RALS Eşbütünleşme Analizi, Türkiye Ekonomisi
Telif Hakkı (c) 2025 Sacit Sarı http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Tüketicilerin sürdürülebilir ürün tercihlerinin belirleyicileri: Hibrit otomobiller üzerine bir araştırma
Teknolojide meydana gelen değişimler/gelişimler otomotiv sektöründe de kendisini göstermekte, buna paralel olarak tüketicilerin çevreci bilinç ile yapılan tercihleri artmaktadır. Bu artış hibrit otomobillerin tercih edilmesinde itici gücü anlamanın önemli hale gelmesine sebebiyet vermiştir. Çalışmada çevresel kaygı, algılanan risk, yeşil tüketici değeri ve benlik imajı uyumunun tüketicilerin tutumlarına ve tutumun da kullanım niyetelerine etkisi incelemiştir. Çalışma kapsamında 598 kişiye ulaşılmıştır. Verilerin analizinde AMOS 21.0 programı kullanılarak Yapısal Eşitlik Modellemesi kullanılmıştır. Hibrit otomobiller özelinde; çevresel kaygı, algılanan risk, yeşil tüketici değeri ve benlik imajı uyumunun tüketicilerin tutumlarına, tutumların da kullanım niyetine etkisinin var olduğu desteklenmiştir. Araştırmanın bulguları ile tüketicilerin sürdürülebilir ürün tercihleri, hibrit otomobiller özelinde ele alınarak literature ve uygulayıcılara katkı sağlanması amaçlamıştır.
Sürdürülebilir Ürün, Tüketici Tercihleri, Hibrit Otomobiller
Telif Hakkı (c) 2025 Onur Çelik- Erdem Akkan http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Futbolcularda dijital bağımlılık: Nomofobi ve mutluluk ilişkisi
Bu araştırma, amatör futbolcularda akıllı telefon kullanımının nomofobi (telefonsuz kalma korkusu) ve mutluluk düzeyleri üzerindeki etkisini incelemektedir. Çalışmaya 300 amatör futbolcu katılmış olup, veriler Kişisel Bilgi Formu, Nomofobi Ölçeği ve Mutluluk Ölçeği ile toplanmıştır. IBM SPSS 30.0 ve Hayes Process v4.2 kullanılarak yapılan analizlerde, yaş ve takımda oynama süresinin mutluluk-nomofobi ilişkisinde düzenleyici rol oynadığı tespit edilmiştir. Mutluluğun nomofobiyi azaltıcı etkisi özellikle genç futbolcularda anlamlıdır (B= -0.2304, p=0.0239). Yaş arttıkça bu ilişki zayıflamaktadır. Takımda uzun süre oynayanlarda mutluluk, nomofobiyi anlamlı düzeyde azaltırken (B=-0.2314, p=0.0238), kısa süreli oyuncular için benzer bir etki gözlenmemiştir. Kaleci ve forvet oyuncularında mutluluk-nomofobi ilişkisi diğer mevkilerden farklılık göstermektedir. Genel mutluluk ile nomofobi arasında anlamlı bir ilişki bulunmazken (p>0.05), mutluluk arttıkça "iletişim kaybetme korkusu" alt boyutunda zayıf negatif bir ilişki saptanmıştır (r=-0.155, p<0.01). Sonuç olarak, mutluluğun nomofobi üzerindeki etkisi bağlamsal faktörlere (yaş, takım deneyimi, mevki) bağlı olarak değişmektedir. Bulgular, spor psikolojisi ve dijital bağımlılık alanında müdahale programlarının bireysel ve bağlamsal faktörleri dikkate alması gerektiğini vurgulamaktadır.
Nomofobi, Mutluluk, Amatör Futbolcular, Moderasyon Analizi
Telif Hakkı (c) 2025 Mehmet Metin http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Bilişim alanında çalışan kadınların iş yaşamı zorluklarının kümeleme yöntemiyle profil analizi
Kadınların bilişim sektöründeki çeşitli kariyer fırsatlarına yönelik artan ilgisi ve sektöre daha fazla kadın kazandırmayı hedefleyen eğitim ve işe alım politikalarına aktif katılımlarına rağmen sektörle ilgili algılarda cinsiyet temelli ayrımcılığın hâlâ etkili olduğuna dair bulgular mevcuttur. Bu çalışmanın amacı, kadınların Türkiye'nin bilişim alanında karşılaştığı zorlukları demografik değişkenlerle ilişkilendirerek analiz etmek ve profillerini çıkarmaktır. Anket çalışmasında kadınların teknoloji sektöründe karşılaştığı erkek egemen bir sektörde ayrımcılık, yönetimsel ilerletmede karşılaşılan zorluklar, içselleştirilmiş engeller ve teknolojiye erişilebilirlik ile ilgili zorluluklarla ilgili sorular sorulmuştur. Demografik faktörlerin zorlukları nasıl etkilediğini belirlemek için t-testleri, Anova testleri ve değişkenler arasındaki ilişki için korelasyon analizi, K-Means kümeleme ile çalışan profilleri analizi yapılmıştır. Çalışmada 231 katılımcıdan elde edilen veriler doğrultusunda bilişim sektöründe kadın çalışanların erkek egemen yapının etkisiyle ayrımcılık algısının daha yüksek olduğunu göstermiştir. Kadınların yönetici pozisyonlarına erişimde yapısal engellerle ve teknolojiye erişimde zorluklarla karşılaştığı belirlenmiştir. Ancak, bireylerin içsel engel algılarında cinsiyete bağlı anlamlı fark bulunmamıştır. Bunun yanında K-Means kümeleme analizi uygulanmış ve üç ayrı çalışan profili belirlenmiştir İlk küme, yapısal zorlukları yoğun algılayan kadın çalışanlardan; ikinci küme, sektöre uyum sağlamış ve zorluk algısı düşük bireyleri temsil ederken; üçüncü küme, yüksek eğitimli ancak içsel engeller ve teknolojiye erişim sorunları yaşayan bireyleri içermektedir.
Cinsiyet Eşitsizlikleri, Bilişim Sektörü, Engeller, Teknolojide Kadınlar
Telif Hakkı (c) 2025 Kevser Şahinbaş http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Olgun mutluluk ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması
Bu çalışmada, Pozitif Psikoloji 2.0 (PP 2.0) kuramsal çerçevesi doğrultusunda geliştirilen Olgun Mutluluk Ölçeğinin (Mature Happiness Scale-Revised) Türkçeye uyarlanması amaçlanmıştır. Çalışma, ölçeğin dilsel eşdeğerliliğini ve yapısal geçerlik ile iç güvenilirlik düzeylerini test etmeyi hedeflemiştir. Ölçeğin Türkçe formunun geçerliği ve güvenilirliği, İstanbul’da farklı sektörlerde çalışan 303 beyaz yakalı çalışandan elde edilen verilerle analiz edilmiştir. Dilsel eşdeğerlilik kapsamında İngilizce ve Türkçe formlar arasında madde düzeyinde orta-yüksek korelasyonlar (0,504 – 0,768) ve toplam puan düzeyinde çok yüksek korelasyon katsayısı (r = 0,990) bulunmuştur. Yapısal geçerlik için yapılan doğrulayıcı faktör analizi (DFA), ölçeğin tek boyutlu modelinin CFI (0,972), GFI (0,974), AGFI (0,944) ve RMSEA (0,064) gibi iyi uyum indeksleri ile desteklendiğini göstermiştir. Ölçeğin iç güvenilirliği Cronbach Alfa katsayısı ile (0,797) “iyi” düzeyde bulunmuştur. Sonuç olarak, Olgun Mutluluk Ölçeğinin Türkçe formu hem teorik hem de psikometrik olarak geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak değerlendirilmiştir. Bu ölçeğin, Türk kültüründe bireylerin psikolojik iyi oluşunu ve pozitif psikoloji araştırmalarını destekleyecek önemli bir araç olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Olgun Mutluluk, Pozitif Psikoloji, Ölçek Uyarlama
Telif Hakkı (c) 2025 Faik Sabri Çavuşoğlu- Elif Baykal http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Stratejik teorinin ÇKKV ile entegrasyonu: Türkiye iç hat havayolu endüstrisinde rekabet stratejisi seçimine yönelik bir BWM–CoCoSo yaklaşımı
Bu çalışma, Türkiye iç hat havayolu pazarında en uygun rekabet stratejisinin seçimi için strateji kuramını Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) ile bütünleştiren bir karar modeli önermektedir. Porter’ın Beş Güç çerçevesinden türetilen kriterler, sekiz uzmanın yargılarıyla Best–Worst Method (BWM) kullanılarak ağırlıklandırılmış; stratejik alternatifler (maliyet liderliği, farklılaşma, odaklanma) Combined Compromise Solution (CoCoSo) ile sıralanmıştır. Bulgular, “mevcut rakipler arası rekabet” ve “alıcıların pazarlık gücü”nün en etkili sektör güçleri olduğunu; maliyet liderliği stratejisinin ise en yüksek toplam performansı sağladığını göstermektedir. Çalışmanın özgün katkısı, Porter’ın Beş Güç yaklaşımını BWM–CoCoSo ile operasyonelleştirerek strateji seçimini şeffaf, tekrarlanabilir ve karar vericilerce kolay uygulanabilir bir sürece dönüştürmesidir. Ayrıca, yöntemin Türkiye bağlamına uyarlanması, yerel piyasa dinamikleriyle uyumlu somut öneriler geliştirilmesine imkân vermektedir. Yönetsel açıdan, bulgular maliyet etkinliğinin sistematik olarak artırılması (ör. süreç verimliliği ve kaynak kullanımında optimizasyon) yönünde stratejik rehberlik sunmaktadır.
Havayolu Sektörü, Porter’ın Beş Güç Modeli, BWM, CoCoSo
Telif Hakkı (c) 2025 Mehmet Şahin Durak http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Kişiselleştirilmiş reklamlara yönelik tüketici algıları ve memnuniyet düzeyleri
Kişiselleştirilmiş reklamlar, tüketici davranışlarını etkilemek ve stratejik veri üretmek için çevrimiçi pazarlamada yaygın olarak kullanılır. Bu çalışma, özellikle sosyal medyada kişiselleştirilmiş reklamlara ilişkin tüketici algılarını ve memnuniyetini araştırmaktadır. Nitel bir yaklaşım kullanılarak, İstanbul'da ikamet eden ve aylık geliri 1.500$'ın üzerinde olan 15 kişiyle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Tematik analiz, altı ana temayı ortaya koymuştur: kullanıcı algısı, gizlilik endişeleri, kontrol ve özerklik, koruyucu davranışlar, pazarlamacılardan beklentiler ve önerilen çözümler. Katılımcılar kişiselleştirilmiş reklamları kullanışlı ve alakalı bulurken, gizlilik riskleri ve veri takibi nedeniyle rahatsızlıklarını da dile getirmişlerdir. Birçoğu VPN veya reklam engelleyiciler gibi koruyucu davranışlar benimsemiştir. Çalışma, ikili bir tepkiyi vurgulamaktadır: Alakalı olma takdiri ve özerklik ve etik konusunda güçlü endişeler. Bu bulgular, dijital reklamcılıkta şeffaflık, rıza ve etik standartlara olan ihtiyacı vurgulayan son literatürle uyumludur. İşletmeler, bu endişeleri gidermek ve kullanıcı güvenini yeniden kazanmak için giderek daha fazla yeni stratejiler benimsemektedir.
Kişiselleştirilmiş Reklamcılık, Tüketici Algısı, Gizlilik Endişeleri, Dijital Pazarlama Etiği
Telif Hakkı (c) 2025 Muhammed Talha Narcı http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Sürdürülebilir kalkınma göstergelerinin yapay zekâ modelleriyle analizi
Çevresel bozulma, uzun süredir küresel ölçekte insanlık ve tüm canlı türleri için ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. Küresel düzeydeki tüm çabalara rağmen bu bozulma süreci devam etmekte; Türkiye ise bu soruna karşı sürdürülebilir kalkınma ve yeşil büyüme yaklaşımlarını temel çözüm yolları olarak benimsemektedir. Bu bağlamda temel mesele, hızlı ve istikrarlı ekonomik büyümeyi tehlikeye atmadan çevresel bozulmayı nasıl yönetebileceğimiz ya da azaltabileceğimizdir. Bu çalışma, Türkiye’nin sürdürülebilir kalkınma politikalarını ve uygulamalarını analiz etmektedir. İlk aşamada çevrecilik, sürdürülebilir kalkınma ve yeşil büyüme konularına ilişkin literatür ele alınmakta, ardından Türkiye'deki mevcut politika ve uygulamalar değerlendirilerek çevresel sürdürülebilirlik ile ekonomik kalkınma arasındaki dengenin nasıl kurulduğu tartışılmaktadır. Türkiye, çevre koruma politikalarını benimsemiş olsa da kalkınma hedeflerinden taviz vermeden çevresel riskleri azaltmaya çalışmaktadır. Sonuç olarak, devlet, sürdürülebilir kalkınmayı sağlamak amacıyla farklı paydaşların çıkarlarını gözeten çeşitli politikalar geliştirmekte ve bu süreçte karar verme mekanizmalarının önemi artmaktadır. Bu nedenle, Türkiye için en uygun çevre ekonomisi politikalarının belirlenebilmesi adına, çevre sorunlarına bütüncül çözümler sunan ve alternatifleri karşılaştırmalı olarak değerlendirmeyi içeren yeni bir karar verme yaklaşımı önerilmektedir.
Çevresel Ekonomi, Sürdürülebilir Kalkınma, Etkili Q-Bulanık Esnek Küme
Telif Hakkı (c) 2025 Nuh Okumuş http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Gıda neofobisinin yapay et, siyah yiyecek ve yenilebilir böcek tüketme niyeti üzerindeki etkisi
Bu çalışmanın amacı gıda neofobisinin yapay et, siyah yiyecek ve yenilebilir böcek tüketme niyetine etkisini incelemektir. Nicel bir yöntem kullanılarak, Safranbolu’daki restoranlarda 412 tüketiciden anket yoluyla veri toplanmıştır. Veriler, Smart-PLS yazılımı ile yapısal eşitlik modellemesi kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, gıda neofobisinin yapay et, siyah yiyecekler ve yenilebilir böcekleri tüketme niyeti üzerinde anlamlı ve olumsuz bir etkisi olduğunu ortaya koymuştur. Gıda neofobisinin en güçlü etkisi siyah yiyeceklerin tüketiminde görülmüştür (β = -0.284, R² = 0.080); ardından yenilebilir böcekler (β = -0.179, R² = 0.033) ve kültür eti (β = -0.170, R² = 0.029) gelmektedir. Bu durum, gıda neofobisinin özellikle siyah yiyeceklerin tüketiminde en yüksek düzeyde isteksizlik yarattığını ortaya koymaktadır. Bu çalışma, gastronomide yenilikçi yaklaşımlara yönelik tüketici algılarını vurgulayarak hem sektörel uygulamalara hem de akademik literatüre katkı sunmaktadır. Bu çalışma, yapay et, siyah yiyecekler ve yenilebilir böcekleri tüketme niyeti gibi değişkenleri gıda neofobisi bağlamında yapısal bir model aracılığıyla inceleyerek, literatüre özgün bir katkı sunmakta ve önceki çalışmalardan ayrışmaktadır. Bulgular, gıda neofobisinin çağdaş gastronomi trendleri içindeki rolünü ve tüketici davranışları üzerindeki etkisini vurgulayarak gelecekteki çalışmalar için bir temel oluşturmaktadır.
Neofobi, Gıda Neofobisi, Yenilebilir Böcekler, Siyah Yiyecekler, Yapay Et
Telif Hakkı (c) 2025 Özkan Süzer http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Kümeleme ve kantil yaklaşımıyla CO₂ emisyonlarının belirleyicileri: Seçilmiş ülkeler uygulaması
Çevresel kalite, küresel ölçekte sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmada kritik bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, CO₂ emisyonlarının belirleyicilerini ekonomik büyüme, yenilenebilir enerji kullanımı, kentleşme, ticaret açıklığı ve doğrudan yabancı yatırımlar çerçevesinde incelemektedir. Yöntem olarak, k-ortalama kümeleme ile panel kantil regresyonun birlikte kullanılmıştır, böylelikle mevcut literatüre özgün bir katkı sağlamaktadır. Bu yaklaşım sayesinde, farklı emisyon düzeylerine sahip ülke gruplarında bağımsız değişkenlerin heterojen etkileri ayrıntılı biçimde analiz edilmekte ve yalnızca ortalama etkilerin ötesine daha derinlemesine bulgular elde edilmektedir. Panel kantil regresyon sonuçları, her bir bağımsız değişkenin CO₂ emisyonları üzerindeki etkisinin, ülkelerin benzerliklerine göre oluşturulmuş kümeler arasında anlamlı farklılıklar gösterdiğini ortaya koymaktadır. Bulgular, CO₂ emisyonlarının azaltılmasına yönelik enerji politikaları ve sürdürülebilir kalkınma stratejilerinin önemini vurgulamakta ve politika yapıcılara yeni bir perspektif sunmaktadır.
Yenilenebilir Enerji, CO₂ Emisyonları, Kantil Regresyon, Kümeleme
Telif Hakkı (c) 2025 Tuğba Özyıldız- Selen Utlu Koçdemir- Okan Güleç http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Yapay sinir ağları yöntemiyle BIST 100 endeksi tahmini
Borsa üzerine gerçekleştirilen tahminler, bireysel ve kurumsal yatırımcıların doğru yatırım kararı alabilmeleri için geçmiş finansal verilerden yola çıkılarak geleceğe dönük öngörüde bulunmaları işlemidir. Borsa endeks tahmini ve hisse senedi fiyat tahmini gibi tahmin çalışmalarında yaygın olarak kullanıldığı görülen tekniklerden birisi de Yapay Sinir Ağları (YSA) yöntemidir. Gerçekleştirilen bu çalışmada, çok katmanlı ileri beslemeli geri yayılım algoritmalı YSA aracılığıyla 02.01.2014 ile 23.12.2024 arasındaki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ve diğer borsa internet sitelerinden elde edilen veriler kullanılarak BIST 100 endeksinin tahmin edilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada 2014-2022 dönemine ait BIST verileriyle çok sayıda model denemesi gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda oluşturulan modeller arasından istatistiki performans ölçütlerine göre en iyi dört model belirlenerek 2023-2024 döneminin verileriyle BIST 100 endeks öngörüsü (forecasting) analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda oluşturulan modellerden Model 2 hariç diğer üç modelin R² değerlerinin %60 başarı düzeyinin üzerinde gerçekleştiği; sırasıyla Model 1’in %61,9, Model 3’ün %60,4 ve Model 4’ün %63,2 R² değerine ulaştığı belirlenmiştir.
Yapay Sinir Ağları, BIST 100 Endeksi, Tahmin Modeli
Telif Hakkı (c) 2025 Hakan Yılmaz http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Finansal kriz dönemlerinde hisse senetleri fiyatlarının davranışsal analizi: Borsa İstanbul örneği
Bu çalışmada, finansal krizlerin hisse senedi fiyatları üzerindeki etkileri incelenmiş ve yatırımcı davranışlarının finansal kriz süreçlerinde nasıl şekillendiği analiz edilmiştir. Kriz dönemlerinde yatırımcıların davranışlarının, duygusal faktörler ve bilişsel önyargılar nedeniyle rasyonellikten uzaklaştığı, bu durumun piyasada aşırı dalgalanmalara ve irrasyonel karar alma süreçlerine yol açarak, hisse senedi fiyatlarında önemli değişikliklere sebep olduğu tespit edilmiştir. Yöntem olarak; Üssel Genelleştirilmiş Otoregresif Koşullu Değişen Varyans (EGARCH) (1,1) modeli kullanılmış ve hisse senedi fiyatlarının oynaklıkları analiz edilmiştir. Analiz sonucunda; kriz dönemlerinde fiyat oynaklıklarının arttığı, bu oynaklıkların uzun süre devam ettiği gözlemlenmiştir. Özellikle negatif şokların, pozitif şoklara göre daha fazla oynaklık yarattığı tespit edilmiştir. Bu bulgu, finansal krizlerin yatırımcı davranışlarından kaynaklı piyasa dalgalanmaları üzerindeki kalıcı etkisini göstermektedir. Davranışsal finans perspektifinden ele alındığında, kriz dönemlerinde yatırımcıların aşırı güven, sürü davranışı ve pişmanlıktan kaçınma gibi eğilimler sergilediği ve bu davranışların piyasalarda aşırı fiyat hareketliliklerine yol açtığı belirlenmiştir. Bu durum, finansal piyasalardaki belirsizliğin ve irrasyonel davranışların kriz dönemlerinde daha da arttığını, yatırımcı psikolojisi ve davranışlarının anlaşılmasının, krizlerin etkilerinin azaltılmasında ve piyasalarda istikrarın sağlanmasında kritik bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.
Finansal Kriz Dönemleri, Davranışsal Finans, BIST, Exponential GARCH Analiz Metodu
Telif Hakkı (c) 2025 Meltem Budak- Sedat Ayyıldız http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Dijitalleşme sürecinde tüketici davranışlarındaki değişim ve e-ticarete uyumu: Kırşehir örneği
Son yıllarda dijitalleşme, tüketici davranışlarında köklü değişimlere neden olmuş; geleneksel alışveriş alışkanlıklarının yerini giderek dijital platformlar almıştır. Bu dönüşüm, özellikle e-ticaretin yaygınlaşmasıyla birlikte küçük şehirlerde faaliyet gösteren esnaflar için hem risk hem de fırsat barındıran bir süreç hâline gelmiştir. Bu çalışma, dijitalleşmenin dönüştürdüğü tüketici davranışlarını, Kırşehir esnaflarının e-ticarete geçiş sürecinde karşılaştıkları zorlukları ve bu dönüşümün yerel ekonomi üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında, nitel yöntem benimsenerek farklı sektörlerde faaliyet gösteren esnaflarla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, dijital okuryazarlık eksikliği, teknik altyapı yetersizlikleri, finansal kısıtlar, müşteri güveni eksikliği ve artan rekabet kaygısının dijital dönüşüm sürecinin önündeki başlıca engeller olduğunu ortaya koymaktadır. Bu engeller, yerel işletmelerin dijital pazarda rekabet edememesi ve geleneksel iş modellerinin sürdürülebilirliğinin tehdit altında kalmasıyla sonuçlanmaktadır. Çalışma, bu sorunların aşılabilmesi için dijital okuryazarlık eğitimleri, altyapı iyileştirmeleri ve mali destek mekanizmaları gibi çok yönlü çözüm önerileri sunmakta; ayrıca e-ticaretin yerel kalkınma stratejileriyle entegre edilmesinin sürdürülebilir ekonomik büyümeye katkı sağlayacağını vurgulamaktadır.
Dijitalleşme, Tüketici, E-ticaret, Tüketici Davranışı
Telif Hakkı (c) 2025 Metin Işık- Hatice Kübra Çiçek http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Sivil havacılıkta çalışan bağlılığı ve performansı artırmada katılımcı liderliğin rolü: modern yönetim perspektifi
Çalışmanın amacı Türk Sivil Havacılık sektöründe çalışan bağlılığı ve performans artırılmasında katılımcı liderliğin etkilerinin araştırılmasıdır. Çalışan bağlılığı kavramının araştırılmasının, yapılan işe veya çalışılan iş yerlerine bağlılığın sonuçlara etkilerinin görülmesi bakımından önemli bir etken olduğu düşünülmektedir. Duygusallığın her zaman üst seviyede olduğu Türk sosyal hayatında futbol takımı tutmak gibi iş yeri bağlılığının oluşabildiği düşünülmektedir. Dolayısıyla bu çalışmada sivil havacılık sektörü genelinde performansın yükseltilmesi ve çalışan bağlılığının artırılmasında katılımcı liderlerin etkisi de araştırılmıştır. Çalışmada Türk sivil havacılık sektörünün merkezi konumunda olduğu bilinen İstanbul ili sınırları içindeki sivil havacılık kuruluşlarında çalışanlar dikkate alınmıştır. Araştırmada kullanılan ölçeklerin uygunluğunun kontrolü için ilk olarak 60 kişilik katılımcı grubuna bir çeşit ön test uygulanmıştır. Elde edilen bilgilerin DFA kullanılarak incelenerek sonuçlarında ölçekler ile ilgili istatistiki bir engelin olmadığı anlaşılmasından sonra asıl örneklem grubuna uygulanmasına karar verilmiştir. 21-31 Mayıs 2025 tarihleri arasında ilgili kuruluşlardan çalışmaya katılanların doldurduğu anket formlarından sonuçta 579 adet kullanılabilir veri elde edilmiştir. Sivil havacılık sektörü üzerinde yapılan birçok araştırma olmasına karşılık özellikle performans artırılmasında çalışan bağlılığı ile katılımcı liderin etkilerinin birlikte incelendiği çalışmaların olmayışı ve özellikle katılımcı liderlik kavramının sivil havacılık sektöründeki etkilerinin araştırılması bakımından çalışmanın literatüre farklı bakış açısı kazandıracağı düşünülmektedir.
Sivil Havacılık, Katılımcı Liderlik, İş Performansı, Çalışan Bağlılığı
Telif Hakkı (c) 2025 Fatih Karaman http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Sağlık hizmetlerinde mobil uygulama kullanımının demografik özellikler açısından incelenmesi
Bu çalışmada, mobil sağlık uygulamalarının kullanımının demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığı araştırılmıştır. Veri analizinde SPSS for Windows 22.00 ile AMOS 24.0 yazılımlarından yararlanılmıştır. Sağlık Hizmetlerinde Mobil Uygulama Kullanımı (SHMU) Ölçeği, rastgele olarak iki alt gruba ayrılan örneklem üzerinde test edilmiştir (n1=258, n2=258). İlk grup üzerinden Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ikinci grup üzerinden ise Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Ölçeğin güvenilirliği Cronbach’s Alpha katsayısı, Bileşik Güvenirlik (Composite Reliability), Ortalama Varyans Açıklaması (AVE) ve Split-Half yöntemiyle ölçülmüş; zaman içerisinde tutarlılığı değerlendirmek amacıyla geçerlilik testi yapılmıştır. SHMU ölçeğinden elde edilen toplam ve alt boyutlara ait puanların demografik faktörlere göre anlamlı bir farklılık gösterip göstermediği, Bağımsız Örneklem t-Testi ve Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) ile incelenmiştir. Normal dağılım varsayımı, çarpıklık ve basıklık değerleriyle test edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, mobil sağlık uygulamalarının kullanıcı profillerine göre şekillendirilmesi gerektiğini; özellikle yaş ve eğitim gibi demografik unsurların dikkate alınmasının önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Bu araştırmada, sağlık hizmetlerinde mobil uygulama kullanımının demografik özelliklere göre farklılık gösterip göstermediği incelenmiştir. Veriler, SPSS for Windows 22.00 ve AMOS 24.0 programlarıyla analiz edilmiştir. Sağlık Hizmetlerinde Mobil Uygulamaların Kullanımı (SHMU) Ölçeği, rastgele iki gruba ayrılan örneklemle test edilmiştir (n1=258, n2=258). İlk örneklemle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ikinci örneklemle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin güvenilirliği Cronbach’s Alpha, Composite Reliability, AVE ve Split-Half yöntemiyle değerlendirilmiş; zaman geçerliliği testi yapılmıştır. SHMU ölçeğinden elde edilen toplam ve alt boyut puanlarının demografik değişkenlere göre farklılık gösterip göstermediği Bağımsız Örneklem t Testi ve Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) ile analiz edilmiştir. Normal dağılım, çarpıklık ve basıklık katsayılarıyla kontrol edilmiştir. Bulgular doğrultusunda, mobil sağlık uygulamalarının kullanıcı ihtiyaçlarına göre geliştirilmesi, yaş ve eğitim düzeyi gibi demografik etkenlerin dikkate alınması önerilmektedir.
Mobil Sağlık Uygulamaları, Demografik Özellikler, Sağlık Sektörü
Telif Hakkı (c) 2025 Seray Toksöz http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
İnşaat sektöründe iş sağlığı ve güvenliğini artırmak için 'tasarım yoluyla önleme' (PtD) stratejilerinin uygulanmasında insan kaynakları yönetiminin rolü: Tematik analiz yaklaşımı
İnşaat sektöründe iş sağlığı ve güvenliği (İSG), iş kazaları ve yaralanma oranlarının yüksekliği nedeniyle kritik bir sorun olmaya devam etmektedir. Tasarım Yoluyla Önleme (Prevention through Design - PtD) yaklaşımı, riskleri azaltmak için güvenlik önlemlerinin tasarım aşamasında entegre edilmesini sağlayarak proaktif bir çözüm sunmaktadır. Ancak, İnsan Kaynakları Yönetimi'nin (İKY) PtD süreçlerini kolaylaştırmadaki rolü literatürde yeterince araştırılmamıştır. Bu çalışma, İKY profesyonellerinin stratejik planlama, eğitim ve disiplinler arası iş birliği yoluyla PtD uygulamalarına nasıl katkı sağladığını inceleyerek bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Çalışmada nitel araştırma tasarımı kullanılmış ve insan kaynakları yöneticileri, iş güvenliği uzmanları, mühendisler ve saha süpervizörlerinden oluşan 12 sektör uzmanından veri toplanmıştır. Veriler, NVivo yazılımı kullanılarak yapılan tematik analizle değerlendirilmiş ve altı ana tema belirlenmiştir: PtD’de İKY Katılımı, Eğitim ve Yetkinlik Geliştirme, Disiplinler Arası İş Birliği, Kültürel ve Kurumsal Engeller, Güvenlik Kültürüne Etki ve PtD Etkinliğinin Ölçülmesi. Bulgular, İKY'nin tasarım planlamasına erken aşamada katılımının iş gücü hazırlığını, eğitimlerin özgünlüğünü ve güvenlik kültürünün entegrasyonunu önemli ölçüde artırdığını göstermektedir. Ancak bu olumlu etkilerin yanı sıra, örgütsel direnç, hiyerarşik bölünmeler ve yapılandırılmış değerlendirme metriklerinin eksikliği, PtD'nin tam anlamıyla benimsenmesini engellemektedir. Bu çalışma, PtD'de İKY'nin stratejik rolüne odaklanması açısından yenilikçi bir yaklaşım sunmakta ve inşaat firmaları, politika yapıcılar ve düzenleyici kurumlar için önemli içgörüler sağlamaktadır. Araştırma, İKY liderliğinde PtD çerçevelerinin geliştirilmesi, iş birliği mekanizmalarının güçlendirilmesi ve standart güvenlik değerlendirme modellerinin oluşturulması gerekliliğini vurgulamaktadır. Gelecekte yapılacak çalışmaların, İKY destekli PtD stratejilerinin uzun vadeli etkilerini ve BIM, VR gibi dijital araçların güvenlik eğitimindeki rolünü araştırması önerilmektedir. Bu çalışma hem akademiye hem de sektöre, İKY’nin daha güvenli inşaat ortamlarının tasarlanmasındaki dönüştürücü rolünü vurgulayarak katkı sağlamaktadır.
Tasarım Yoluyla Önleme (TYÖ); Yapı Bilgi Modellemesi (BIM); Sanal Gerçeklik (VR); İnsan Kaynakları Yönetimi (İKY); İnşaatta İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG)
Telif Hakkı (c) 2025 Umut Elbir http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Finansal teknolojilerde duygu analizi: Pazar, risk ve uyum alanlarında eğilimler ve yaklaşımlar
Finansal teknoloji (FinTech) sektörü giderek daha fazla veri odaklı stratejileri benimserken, duygu analizi yapılandırılmamış metin verilerinden eyleme dönüştürülebilir içgörüler elde etmek için kritik bir araç olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, duygu analizinin FinTech alanındaki stratejik uygulamalarını incelemekte; özellikle piyasa tahmini, kredi ve risk değerlendirmesi ile düzenleyici uyum konularındaki rollerine odaklanmaktadır. Akademik çalışmalar üzerine yapılan sistematik tematik analiz temelinde, bu çalışma, finansal kurumların karar alma süreçlerini geliştirmek, riskleri azaltmak ve değişen müşteri davranışları ile düzenleyici gerekliliklere yanıt vermek amacıyla duygu analizinden nasıl yararlandıklarını akademik çalışmalar ışığında sentezlemektedir. Bulgular, duygu analizinin piyasa trendlerinin erken tespiti, daha hassas kredi değerlendirmeleri yapılması ve davranışsal kalıplar ile duygusal sinyallerin analizine dayalı olarak uyum süreçlerinin güçlendirilmesi açısından önemli katkılar sunduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma ayrıca, veri kalitesi, sistem entegrasyonu ve model önyargısı gibi uygulamaya yönelik temel zorlukları da ele almakta ve bu teknolojiden en yüksek verimin alınabilmesi için çözülmesi gereken noktaları vurgulamaktadır. Bu araştırma, FinTech ekosisteminde duygu analizine ilişkin yapılandırılmış bir tematik çerçeve sunmakta ve az çalışılmış uygulama alanlarını ortaya koyarak literatüre katkı sağlamaktadır. Gelecek araştırmalar, alanlara özgü duygu analiz modellerinin ampirik olarak test edilmesiyle bu çalışmayı genişletebilir.
FinTech, Finansal Teknoloji, Finansal Zekâ, Doğal Dil İşleme, Duygu Analizi, Stratejik Karar Verme
Telif Hakkı (c) 2025 Büşra Özdenizci Köse http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Aşırı niteliklilik algısının göreli yoksunluk üzerindeki etkisi: Örgütsel sessizliğin düzenleyici etkisi
Bu çalışma, Türkiye'de sektör-okul-öğrenci iş birliğini geliştirmek amacıyla kurulan proje okullarında görev yapan gastronomi öğretmenlerinin aşırı niteliklilik, göreli yoksunluk ve örgütsel sessizlik algılarını ortaya koymayı ve bunlar arasındaki ilişkileri belirlemeyi amaçlamaktadır. Daha spesifik olarak, çalışma, algılanan aşırı nitelikliliğin göreli yoksunluk üzerindeki etkisini ve örgütsel sessizliğin bu ilişkideki moderatör rolünü inceleyecektir. Araştırma hipotezlerini test etmek amacıyla anket tekniği ile 204 öğretmenden veri toplanmıştır. Temel etki basit doğrusal regresyon analizi ile değerlendirilirken, moderatör etkiyi test etmek için PROCESS Macro kullanılmıştır. Etkileşim teriminin etkisi, Johnson-Neyman tekniği ile irdelenmiştir. Bulgular, kendilerini aşırı nitelikli hisseden öğretmenlerin, daha fazla yoksunluk hissetme eğiliminde olduklarını göstermektedir. Buna karşılık, örgütsel sessizlik algısı azaldıkça bu olumlu ilişki daha da güçlenmektedir. Çalışma, gelecekteki araştırmalar ve uygulamalar için çeşitli öneriler sunmaktadır. Bu çalışma, algılanan aşırı niteliklilik, göreli yoksunluk ve örgütsel sessizlik arasındaki ilişkiler üzerine yapılacak araştırmalara öncülük etme potansiyeline sahiptir. Ayrıca çalışma, aşırı nitelikliliğin kişi merkezli sonuçlar üzerindeki etkilerini inceleyen mevcut literatüre katkı sağlamaktadır.
Algılanan Aşırı Niteliklilik, Örgütsel Sessizlik, Göreli Yoksunluk, Gastronomi Öğretmenleri
Telif Hakkı (c) 2025 Serkan Çalışkan- Eray Polat- Ozan Esen http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Planlı davranış teorisi kapsamında tüketicilerin akıllı ev teknolojilerini kullanım algılarının teknoloji kabul modeli ile incelenmesi
Bu çalışmanın amacı akıllı ev teknolojilerinin kullanıcılar tarafından benimsenme sürecini Teknoloji Kabul Modeli (TKM) ve Planlı Davranış Teorisi (PDT) çerçevesinde incelemektir. Araştırmada teorik çerçeve olarak TKM ve PDT benimsenmiş; bu kapsamda tutum, öznel norm ve algılanan davranışsal kontrol gibi PDT öğeleri ile algılanan yararlılık ve algılanan kullanım kolaylığı gibi TKM öğeleri bir arada ele alınmıştır. Ayrıca araştırmada, güven, farkındalık, eğlence, kişisel yenilikçilik ve algılanan maliyet gibi faktörlerin de tutum üzerindeki etkisi incelenmiştir. Bu amaç doğrultusunda nicel araştırma yöntemi kullanılmış, 306 katılımcıyla yapılan anket ile toplanan veriler yapısal eşitlik modellemesi ile analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre kullanıcıların tutumu, algılanan davranışsal kontrolü ve öznel normu akıllı ev teknolojilerini kullanma niyetini anlamlı bir şekilde etkilemektedir. Ayrıca tutum üzerinde algılanan yararlılığın, kişisel yenilikçiliğin ve eğlence faktörünün belirleyici etkileri olduğu belirlenmiştir. Bu bulgular tutumun benimseme niyetindeki merkezi rolünü ve eğlence faktörünün önemini ortaya koymaktadır. Buna karşın algılanan kullanım kolaylığı, algılanan maliyet, farkındalık ve güven gibi dışsal faktörlerin tutum üzerinde anlamlı bir etkisi tespit edilmemiştir.
Akıllı Ev Teknolojileri, Teknoloji Kabul Modeli (TKM), Planlı Davranış Teorisi (PDT)
Telif Hakkı (c) 2025 Güner Çöl- Yonca Nilay Baş http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Hazır giyim üretim işletmesinde simülasyon kullanımı ve hata oranlarının azaltılması: Gömlek üretimi örneği
Hazır giyim sektöründe üretim süreçlerinde yaşanan hatalar, kalite problemleri, zaman kayıpları ve maliyet artışları gibi sorunlar, işletmelerin rekabet gücünü olumsuz yönde etkilemektedir. Bu çalışmanın amacı, bir hazır giyim işletmesinin gömlek üretimi sürecinde meydana gelen hataların azaltılmasına yönelik çözüm önerileri geliştirmektir. Araştırmada bu giyim firmasının verileri Arena Simülasyon Programı ile modellenmiş ve operasyonlara ilişkin gözlem verileri kullanılarak hazırlanan mevcut durum simülasyonunda %97,5 oranında genel benzeşme, gömlek özelinde ise %99,1 oranında uyum elde edilmiştir. Hataların kaynakları incelendiğinde, malzeme seçimi ve kullanımı, makine arızaları, yetersiz bakım, insan kaynaklı dikkatsizlik, eğitimsizlik, yöntem planlamasındaki zayıflıklar, çevresel faktörler ile tedarik zinciri ve lojistik sorunlar görülmüştür. Bu kapsamda dijital model ve pastal kesim planı hazırlanması ve ürünlerin üzerine meto basılması gibi çözümler önerilmiştir. İyileştirme senaryosu kapsamında dijital pastal kesim ve parçaların işaretlenmesine yönelik uygulamalar simüle edilmiş; hatalı gömlek üretim oranı %17’den %0,4’ye düşürülmüştür. Bulgular, simülasyon destekli süreç iyileştirmenin işletmelere maliyetleri azaltma, kaliteyi yükseltme, kaynak kullanımını optimize etme ve müşteri memnuniyetini artırma konularında önemli katkılar sunduğunu göstermektedir.
Üretim Yönetimi ve Pazarlama, Operasyon Stratejisi, Hazır Giyim, Simülasyon, Süreç İyileştirme, Mal ve Hizmet Kalitesi
Telif Hakkı (c) 2025 Hacer Yücel- Fevzi Diker http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Çalışanların rol belirsizliği ve rol çatışmasının tükenmişlik üzerindeki etkisine ilişkin bir araştırma: Türkiye'de Doğa Koruma ve Milli Parklar uygulaması
Bu çalışmada, Türkiye Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü çalışanları arasında rol belirsizliği ve rol çatışmasının tükenmişlik üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Toplam 3.894 çalışandan rastgele seçilen 204 katılımcıya üç bölümden oluşan yapılandırılmış bir anket uygulanmıştır. Anket, rol belirsizliği, rol çatışması ölçeklerini ve Maslach Tükenmişlik Envanterini içermektedir. Bu değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek için t-testleri, ANOVA, korelasyon ve regresyon gibi istatistiksel analizler yapılmıştır. Çalışmada ayrıca yaş, cinsiyet, mesleki durum ve kıdem gibi demografik faktörlerin rol stresörleri ve tükenmişlik üzerindeki etkisi analiz edilmiştir. Bulgular, daha genç çalışanların (25-44 yaş) daha yüksek düzeyde rol belirsizliği yaşadığını, mühendislerin/ uzmanların ise yöneticilere kıyasla daha fazla rol çatışması yaşadığını ortaya koymuştur. Ayrıca, kadın çalışanların tükenmişliğin temel boyutlarından biri olan duygusal tükenme açısından daha yüksek risk altında olduğu görülmüştür. Rol belirsizliği ve rol çatışması, tükenmişlikteki değişkenliğin %35'ini toplu olarak açıklarken, rol belirsizliğinin daha güçlü bir etkisinin olduğu anlaşılmıştır (r=0.527). Bu sonuçlar, kuruluşların daha genç ve teknik personeli desteklemesi, rolleri netleştirmesi ve tükenmişliği azaltmak için iş yüklerini dengelemesi gerektiğinin altını çizmektedir.
Milli Parklar, Tükenmişlik, Rol Belirsizliği, Rol Çatışması
Telif Hakkı (c) 2025 Mehmet Pak- Gökhan Topaloğlu- Arif Okumuş http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Toksik liderlik ile davranışsal sinizm, çalışan refahı, duygusal tükenmişlik arasındaki ilişkinin incelenmesi: Çalışan sessizliğinin aracılık rolü
Çalışanlar, kibir, manipülasyon ve aşırı duyarlılık gibi toksik lider davranışlarını, lider-çalışan ilişkisinde dengesizlik ve adaletsizliğin göstergeleri olarak algılanmaktadır. Bu dengesizlik, çalışanların sesini bastırabilir ve davranışsal sinizm, duygusal tükenmişlik ve refahın azalması gibi olumsuz işyeri sonuçlarına neden olabilir. Bu çalışma, toksik liderlik ile üç temel sonuç (örgütsel sinizm, duygusal tükenmişlik ve çalışan refahı) arasındaki ilişkide çalışanların sessizliğinin aracılık rolünü araştırmaktadır. Veriler, Türkiye'deki otel işletmelerinde çalışan 414 çalışandan yapılandırılmış bir anket kullanılarak toplanmıştır. Nicel bir araştırma tasarımı kullanılmıştır ve değişkenler arasındaki ilişkiler Jamovi (2.6.26) yazılımı kullanılarak yapısal eşitlik modellemesi ile test edilmiştir. Sonuçlar, çalışanların sessizliğinin toksik liderliğin hem davranışsal sinizm hem de duygusal tükenmişlik üzerindeki etkisini kısmen aracılık ettiğini göstermektedir. Ayrıca, çalışanların sessizliği toksik liderlik ile çalışanların refahı arasındaki ilişkiyi tamamen aracılık etmektedir. Bu bulgular, turizm sektörü gibi yüksek baskı altındaki hizmet ortamlarında toksik liderliği çalışanların sonuçlarıyla ilişkilendiren psikolojik bir mekanizma olarak sessizliğin kritik rolünü vurgulamaktadır.
Toksik Liderlik, İşgören Sessizliği, Davranışsal Sinizm, Duygusal Tükenmişlik, İşgören Refahı, Otel Çalışanları
Telif Hakkı (c) 2025 Ahmet Aslan http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Savunma sanayi sektörü çalışanlarının proje kültürü algısı
Savunma sanayi, genellikle yüksek maliyetli ve uzun vadeli büyük ölçekli projelerin yürütüldüğü, risk ve paydaş yönetimi gibi süreçleri içeren karmaşık bir sektördür. Bu bağlamda, proje kültürü önemli bir rol oynamaktadır; çünkü projelerin başarısı çoğunlukla geniş ekipler ve farklı organizasyonlar arasında iş birliği gerektirir. Etkin proje yönetimi, organizasyonel hedeflere ulaşmada temel bir unsur olup, çalışanların bu sürece yönelik algıları proje sonuçları üzerinde doğrudan etkili olabilmektedir. Bu çalışma, savunma sanayisinde görev yapan çalışanların proje kültürüne ilişkin algılarını incelemeyi amaçlamaktadır. Proje kültürünü beş boyutta değerlendiren, geçerliliği ve güvenilirliği sağlanmış bir ölçek kullanılmıştır. Veriler, 229 katılımcıdan çevrim içi anketler ve yüz yüze form uygulamaları yoluyla toplanmıştır. Bulgular, çalışanların proje kültürünü genel olarak orta düzeyde algıladıklarını ortaya koymuştur. Yaş, eğitim düzeyi ve kıdem değişkenlerine göre anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Savunma sanayi gibi hiyerarşik yapının güçlü olduğu sektörlerde proje kültürü farkındalığı ve kültürel uyumun istikrarlı olduğu görülmekle birlikte, bu yapının geliştirilmesine yönelik çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Elde edilen sonuçların, savunma sektöründe proje kültürü farkındalığını artırmaya ve daha etkili proje ortamlarının gelişimine katkı sağlaması beklenmektedir.
Proje Kültürü, Savunma Sanayi, Proje Yönetimi, Örgüt Kültürü
Telif Hakkı (c) 2025 Başak Gök- Ergi Sönmezer- Tayfun Yüksel- Bahadır Sanalan http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Politik istikrar ve doğrudan yabancı yatırımların Türkiye ve BRICS+ ülkelerinde uluslararası ticarete etkisinin incelenmesi
Bu çalışma, Türkiye ve BRICS+ ülkeler (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika Cumhuriyeti, Mısır, Etiyopya, Endonezya, İran ve Birleşik Arap Emirlikleri)’inde politik istikrar ve doğrudan yabancı yatırımların (DYY) uluslararası ticaret üzerindeki etkilerini panel veri analizi yöntemiyle incelemektedir. Dünya Bankası veri tabanından 2002-2022 dönemine ait veriler kullanılarak yapılan analizler, politik istikrarın ve DYY'nin ticaret hacmi, ticaret dengesi ve genel ekonomik performans üzerinde anlamlı etkileri olduğunu Türkiye ve BRİCS+ ülkeleri için ortaya koymaktadır. Özellikle, politik istikrarın yüksek olduğu ülkelerde DYY'nin uluslararası ticareti olumlu yönde desteklediği gözlemlenmiştir. Çalışma ile BRICS+ ülkeleri ve Türkiye için ekonomik kalkınma stratejilerinde politik istikrarın sağlanmasının ve yabancı yatırımların teşvik edilmesinin önemi vurgulanmıştır.
Politik İstikrar, Doğrudan Yabancı Yatırımlar, Uluslararası Ticaret, BRICS+ Ülkeleri, Panel Veri Analizi
Telif Hakkı (c) 2025 Emrullah Bardakçı- Betül Gür http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Nepotizm algısının iş tatmini üzerindeki etkisinde kariyer beklentisinin aracı rolü: KOBİ’ler üzerine bir araştırma
Nepotizm, bireylerin mesleki yetkinlik ve deneyimlerinden bağımsız olarak yalnızca akrabalık bağları temelinde istihdam edilmesi veya örgüt içinde terfi ettirilmesi süreci olarak tanımlanmaktadır. Bu tür bir uygulama, özellikle örgütsel yapılar içerisinde adalet algısını zedeleyerek çalışanların motivasyon ve bağlılık düzeylerini olumsuz etkileyebilmektedir. Örgütlerin sürdürülebilir başarısında en kritik unsurun insan kaynağı olduğu dikkate alındığında, çalışanların tutum ve davranışlarını biçimlendiren faktörlerin incelenmesi önemli bir gereklilik halini almaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, küçük ve orta ölçekli işletmelerde (KOBİ) görev yapan çalışanların nepotizm algılarının, kariyer beklentileri ve iş tatminleri üzerindeki etkisini incelemektir. Bu bağlamda, ilgili literatür ışığında nepotizm, kariyer beklentisi ve iş tatmini kavramlarına yönelik kuramsal bir çerçeve oluşturulmuş, ardından SPSS ve AMOS istatistik programları aracılığıyla analizler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, çalışanların nepotizm algılarının hem kariyer beklentileri hem de iş tatminleri üzerinde negatif yönlü ve anlamlı bir etkisi olduğunu göstermektedir. Nepotizmin yoğun algılandığı durumlarda, çalışanların kariyer hedeflerinde ve işlerine duydukları tatminlerinde belirgin bir düşüş yaşandığı söylenebilir. Bir diğer bulguya göre; Nepotizm algısının iş tatmini üzerindeki etkisinde kariyer beklentisinin aracı bir rolü olduğu ortaya çıkmıştır. Literatürde nepotizm, kariyer beklentisi ve iş tatmini gibi kavramlar ele alınmış olsa da bu üç değişkeni birlikte inceleyen çalışmaların sınırlı sayıda olması, bu araştırmanın özgün katkısını oluşturmaktadır.
Nepotizm, Kariyer Beklentisi, İş Tatmini, KOBİ, Örgütsel Davranış
Telif Hakkı (c) 2025 Ferhat Uğurlu http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Hayaller-hayatlar: Turizm öğrencileri ne umdu ne buldu?
Bu çalışma, turizm öğrencilerinin ve mezunlarının sektöre yönelik kariyer algı ve tutumlarını inceleyerek, mezuniyet öncesindeki beklentiler ile iş hayatındaki deneyimler arasındaki farklılıkları belirlemeyi amaçlamıştır. Çalışmada öncelikle öğrencilerin turizm sektörüne yönelik algı ve tutumları nicel bir yöntemle belirlenmiş, sonrasında nicel yöntemden elde edilen veriler doğrultusunda yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Nicel araştırmanın örneklemini staj yapmamış ve mesleki tecrübesi olmayan 201 öğrenci ve en az bir yıldır sektörde çalışan 97 mezun oluştururken, nitel araştırmada 12 öğrenci ve 12 mezun ile görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen bulgular, öğrencilerin mezuniyet öncesinde sektöre daha iyimser bir bakış açısına sahip olduğunu, ancak mezunların iş hayatında karşılaştıkları olumsuz koşullar nedeniyle sektöre yönelik tutumlarının değiştiğini göstermektedir. Özellikle düşük ücretler, düzensiz çalışma saatleri ve terfi süreçlerinde liyakatin yeterince gözetilmemesi gibi faktörlerin, çalışanların sektörden uzaklaşmasına neden olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, yöneticilere ilişkin olumsuz algılar mezuniyet sonrasında daha da pekişmektedir. Çalışma, turizm sektöründe uzun vadeli kariyer sürdürülebilirliğinin, eğitim olanakları, iş güvencesi, yönetim anlayışı ve sektördeki yükselme fırsatları ile doğrudan ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bulgular, turizm eğitim programlarının sektörün gerçekleriyle daha uyumlu hâle getirilmesi ve iş gücü sürekliliğini artırmaya yönelik stratejiler geliştirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Abdullah Ülkü http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0