Yayınlanmış 25.09.2026
Anahtar Kelimeler
- Artificial Intelligence, Aviation Management, Sustainability, Digital Transformation, Operational Efficiency
- Yapay Zekâ, Havacılık Yönetimi, Sürdürülebilirlik, Dijital Dönüşüm, Operasyonel Verimlilik
Nasıl Atıf Yapılır
Telif Hakkı (c) 2026 Çetin Yelgin

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Bu çalışma, havacılık sektöründe yapay zekâ uygulamalarının çevresel, ekonomik ve sosyal sürdürülebilirlik üzerindeki etkilerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, akademik literatür, uluslararası kuruluş raporları ve sektör uygulamalarının incelendiği nitel kavramsal derleme niteliğinde olup, veriler tematik analiz yaklaşımıyla değerlendirilmiştir. Bu kapsamda yapay zekâ uygulamaları; talep tahminleme ve dinamik fiyatlandırma, yolcu deneyimi ve hizmet yönetimi, bakım ve onarım süreçleri, hava trafik yönetimi, havalimanı enerji yönetimi, uçuş güvenliği ve acil durum yönetimi ile çevresel etkilerin yönetimi olmak üzere yedi temel operasyonel alanda incelenmiştir. Bulgular, incelenen literatür doğrultusunda yapay zekâ tabanlı sistemlerin operasyonel verimliliği geliştirerek yakıt tüketimi ve karbon emisyonlarının azaltılmasına katkı sağlayabildiğini, veri temelli karar destek mekanizmalarıyla kaynak kullanımının optimize edilmesine ve hizmet kalitesi ile operasyonel güvenilirliğin geliştirilmesine katkı sunabildiğini göstermektedir. Ayrıca bu teknolojilerin etkinliğinin yalnızca teknik kapasiteye değil, etik yönetişim, insan–makine etkileşimi, veri kalitesi ve kurumsal uyum gibi yapısal faktörlerle de ilişkili olduğu görülmektedir. Sonuç olarak yapay zekânın havacılık sektöründe sürdürülebilir dönüşümü destekleyebileceği ve bu dönüşümün bütüncül bir sürdürülebilirlik perspektifiyle ele alınması gerektiği değerlendirilmektedir.
Referanslar
- Bansal, P. (2005). Evolving sustainably: A longitudinal study of corporate sustainable development. Strategic Management Journal, 26(3), 197–218. https://doi.org/10.1002/smj.441
- Bao, Y., Xiong, T., & Hu, Z. (2012). Forecasting Air Passenger Traffic by Support Vector Machines with Ensemble Empirical Mode Decomposition and Slope-Based Method, Discrete Dynamics in Nature and Society, 12. https://doi.org/10.1155/2012/431512
- Basner, M., Clark, C., Hansell, A., Hileman, J. I., Janssen, S., Shepherd, K., Sparrow, V., & Loudon, J. (2017). Aviation noise impacts: State of the science. Noise & Health, 19(87), 41–50. https://doi.org/10.4103/nah.NAH_104_16
- Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
- Çakır, N., & Nacar, R. (2024). Dijital pazarlama ve hizmet kalitesi için yapay zekâ kullanımı: havacılık sektöründe bir araştırma. The International New Issues in Social Sciences, 12(2), 159–186. https://doi.org/10.5281/zenodo.14545953
- Cam, A. C., & Durmaz, V. (2018). Dijital havacılık: Güncel uygulamalarla gelecekteki yolcu deneyimleri. Electronic Turkish Studies, 13(26), 251–266. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.14163
- Ceken, S., & Tuncal, A. (2026). Artificial intelligence for sustainable aviation: A review on operational implementations and future perspectives. The Aeronautical Journal, 130(1347), 1355–1400. https://doi.org/10.1017/aer.2026.10138
- Çankaya, D. (2020). Havacılıkta yaygınlaşan yapay zeka, API ve büyük veri temelli çözümler. Academic Perspective Procedia, 3(1), 465–473. https://doi.org/10.33793/acperpro.03.01.93
- Dantas, T. M., Oliveira, F. L. C., & Repolho, H. M. V. (2017). Air transportation demand forecast through Bagging Holt Winters methods. Journal of Air Transport Management, 59, 116–123. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2016.12.006
- Demir, G., Moslem, S., & Duleba, S. (2024). Artificial intelligence in aviation safety: Systematic review and bibliometric analysis. International Journal of Computational Intelligence Systems, 17, 279. https://doi.org/10.1007/s44196-024-00671-w
- Elkington, J. (1997). Cannibals with forks: The triple bottom line of 21st century business. Capstone.
- Enholm, I. M., Papagiannidis, E., Mikalef, P., & Krogstie, J. (2022). Artificial intelligence and business value: A literature review. Information Systems Frontiers, 24(5), 1709–1734. https://doi.org/10.1007/s10796-021-10186-w
- EUROCONTROL. (n.d.). Artificial intelligence. Retrieved from https://www.eurocontrol.int/artificial-intelligence
- European Union Aviation Safety Agency (EASA) (2023). Artificial intelligence roadmap 2.0: Human-centric approach to AI in aviation. Retrieved from https://www.easa.europa.eu/en/document-library/general-publications/easa-artificial-intelligence-roadmap-20
- Federal Aviation Administration (FAA). (2022). Technical discipline: Artificial intelligence—machine learning. https://www.faa.gov/aircraft/air_cert/step/disciplines/artificial_intelligence
- Ficca, A., Marulo, F., & Sollo, A. (2023). An open thinking for a vision on sustainable green aviation. Progress in Aerospace Sciences, 141, 100928. https://doi.org/10.1016/j.paerosci.2023.100928
- Flughafen Zürich AG. (2025). Climate protection and energy. Retrieved from https://www.flughafen-zuerich.ch/en/company/responsibility/environmental-protection/climate?
- Garcia, J., Vo, D.-B., Brock, A., Peyruqueou, V., Battut, A., Cousy, M., Čanádyová, V., Sharpanskykh, A., & Ermiş, G. (2025). Towards more automated airport ground operations including engine-off taxiing techniques within the Auto-Steer Taxi at AIRport (ASTAIR) project. Engineering Proceedings, 90(1), Article 15. https://doi.org/10.3390/engproc2025090015
- Geske, A. M., Herold, D. M., & Kummer, S. (2024). Artificial intelligence as a driver of efficiency in air passenger transport: A systematic literature review and future research avenues. Journal of the Air Transport Research Society, 3, 100030. https://doi.org/10.1016/j.jatrs.2024.100030
- Gössling, S., & Upham, P. (2009). Climate change and aviation: Issues, challenges and solutions. Earthscan.
- Gössling, S., & Humpe, A. (2023). Net-zero aviation: Time for a new business model. Journal of Air Transport Management, 107, 102353. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2022.102353
- International Civil Aviation Organization (ICAO). (2022a). CO₂ emissions reduction scenarios and options for a long-term global aspirational goal for international aviation. Retrieved from https://www.icao.int/Meetings/HLM-LTAG/Documents/HLM.LTAG.IP.06.en.pdf
- International Civil Aviation Organization (ICAO). (2022b). CORSIA supporting document: CORSIA eligible fuels–life cycle assessment methodology. Retrieved from https://www.icao.int/environmentalprotection/CORSIA/Documents/CORSIA_Eligible_Fuels/CORSIA_Supporting_Document_CORSIA%20Eligible%20Fuels_LCA_Methodology_V5.pdf
- International Air Transport Association (IATA). (2022). CO₂ Connect: A global standard for flight emissions calculation. Retrieved from https://www.iata.org/en/services/data/environment-sustainability/co2-connect/
- International Civil Aviation Organization (ICAO). (2023a). Environmental protection reports. Retrieved from https://www.icao.int/environmental-protection/
- International Civil Aviation Organization (ICAO). (2023b). Safety management manual (4th ed.). https://elibrary.icao.int/reader/229751/&returnUrl%3DaHR0cHM6Ly9lbGlicmFyeS5pY2FvLmludC9wcm9kdWN0LzIyOTc1MQ%3D%3D?productType=ebook
- International Civil Aviation Organization (ICAO). (2025). Artificial intelligence (AI) contribution to aviation (Working Paper EX/220). https://www.icao.int/sites/default/files/Meetings/a42/Documents/WP/wp_489_en.pdf
- Kabashkin, I., Misnevs, B., & Zervina, O. (2023). Artificial intelligence in aviation: New professionals for new technologies. Applied Sciences, 13(21), 11660. https://doi.org/10.3390/app132111660
- Karagöz, O. (2024). Yapay zekanın hava araçlarında bakım ve arıza giderme sürecindeki etkisi. The Journal of Academic Social Science, 156(156), 353–371. https://doi.org/10.29228/ASOS.77613
- Kirwan, B. (2024). The impact of artificial intelligence on future aviation safety culture. Future Transportation, 4(2), 349–379. https://doi.org/10.3390/futuretransp4020018
- Lee, J., & Mo, J. (2011). Analysis of technological innovation and environmental performance improvement in aviation sector. International Journal of Environmental Research and Public Health, 8(9), 3777–3795. https://doi.org/10.3390/ijerph8093777
- Lim, Z. J., Alam, S., Dhief, I., & Schultz, M. (2022). Towards a greener Extended-Arrival Manager in air traffic control: A heuristic approach for dynamic speed control using machine-learned delay prediction model. Journal of Air Transport Management, 103, 102250. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2022.102250
- Lozano, R. (2015). A holistic perspective on corporate sustainability drivers. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 22(1), 32–44. https://doi.org/10.1002/csr.1325
- Lufthansa Group. (2023). Operational efficiency. Retrieved from https://www.lufthansagroup.com/en/responsibility/climate-and-environment/operational-efficiency.html
- Manalu, H. V., Bismantoko, D. H., Putri, O., & Mahendra, K. A. (2024). Revenue management strategies in airline industry: A literature review. Jurnal Sistem Teknik Industri, 26(1), 93–102. https://doi.org/10.32734/jsti.v26i1.14363
- McCarthy, J., Minsky, M. L., Rochester, N., & Shannon, C. E. (1955). A proposal for the Dartmouth summer research project on artificial intelligence, August 31, 1955. AI Magazine, 27(4), 12–14. https://jmc.stanford.edu/articles/dartmouth/dartmouth.pdf
- Olawade, D. B., Wada, O. Z., David-Olawade, A. C., Fapohunda, O., Ige, A. O., & Ling, J. (2024). Artificial intelligence potential for net zero sustainability: Current evidence and prospects. Next Sustainability, 4, 100041. https://doi.org/10.1016/j.nxsust.2024.100041
- Pereira, B. A., Lohmann, G., & Houghton, L. (2022). Technology trajectory in aviation: Innovations leading to value creation (2000–2019). International Journal of Innovation Studies, 6(3), 128–141. https://doi.org/10.1016/j.ijis.2022.05.001
- Phillips, R. L. (2021). Pricing and revenue optimization. Stanford University Press. https://doi.org/10.1515/9781503614260
- Rjsé, V., Jylkäs, T., & Miettinen, S. (2023). AI Enabled Airline Cabin Services: AI Augmented Services for Emotional Values. Service Design for High‐Touch Solutions and Service Quality. Design Management Journal, 18(1), 100–115. https://doi.org/10.1111/dmj.12090
- Royal Schiphol Group. (2024). Annual Review 2024, Roadmap most sustainable airports. https://www.schiphol.nl/en/sustainability/sustaining-your-world
- Russell, S. J., & Norvig, P. (2010). Artificial intelligence: A modern approach (3rd ed.). Pearson Education.
- Sadou, A. M., & Njoya, E. T. (2023). Applications of artificial intelligence in the air transport industry: a bibliometric and systematic literature review. Journal of Aerospace Technology and Management, 15, e2223. https://doi.org/10.1590/jatm.v15.1312
- Şahin, Y. (2024). Havacılık ve yapay zeka alanındaki çalışmaların bibliyometrik analizi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(110), 1637–1648. https://doi.org/10.5281/zenodo.13732160
- Salvador, M., Yacout, S., & AboElHassan, A. (2022, January). Using big data and machine learning to improve aircraft reliability and safety. In Proceedings of the 2022 Annual Reliability and Maintainability Symposium (RAMS) (pp. 1–9). IEEE. https://doi.org/10.1109/RAMS51457.2022.9894015
- SESAR Joint Undertaking. (2023). ASTAIR: Autonomous taxiing and sustainable traffic flow in airports. Retrieved from https://www.sesarju.eu/projects/ASTAIR
- Soyer, M., & Duman, A. (2024). Havalimanlarinda yapay zekânin geleceği ile ilgili yolcu deneyimlerine yönelik nitel bir araştırma. Scientific Journal of Space Management and Space Economy, 4(1), 1–13. https://journals.academicianstudies.com/SJSMSE/issue/view/36/71
- Suh, D. Y., & Ryerson, M. S. (2019). Forecast to grow: Aviation demand forecasting in an era of demand uncertainty and optimism bias. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 128, 400–416. https://doi.org/10.1016/j.tre.2019.06.016
- Tafur, C. L., Camero, R. G., Rodríguez, D. A., Rincón, J. C. D., & Saenz, E. R. (2025). Applications of artificial intelligence in air operations: A systematic review. Results in Engineering, 25, 103742. https://doi.org/10.1016/j.rineng.2024.103742
- Tranfield, D., Denyer, D., & Smart, P. (2003). Towards a methodology for developing evidence‐informed management knowledge by means of systematic review. British Journal of Management, 14(3), 207–222. https://doi.org/10.1111/1467-8551.00375
- Wang, B., Ting, Z. J., & Zhao, M. (2024). Sustainable aviation fuels: Key opportunities and challenges in lowering carbon emissions for the aviation industry. Carbon Capture Science & Technology, 13, 100263. https://doi.org/10.1016/j.ccst.2024.100263
- Wang, Z., Liang, M., & Delahaye, D. (2018). A hybrid machine learning model for short-term estimated time of arrival prediction in terminal manoeuvring area. Transportation Research Part C: Emerging Technologies, 95, 280–294. https://doi.org/10.1016/j.trc.2018.07.019
- Whitby, B. (2009). Artificial intelligence. The Rosen Publishing Group, Inc.
- Yazgan, H. R., Candan, G., & Ataman, M. (2019). Talep tahmini ve dinamik fiyatlandırma ile havayolu bilet fiyatlarının belirlenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(2), 732–742. https://doi.org/10.20491/isarder.2019.632
- Yetkin, S., Abuhanieh, S., & Yigit, S. (2024). Investigation on the abilities of different artificial intelligence methods to predict the aerodynamic coefficients. Expert Systems with Applications, 237, 121324. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2023.121324
- Zaoui, A., Tchuente, D., Wamba, S. F., & Kamsu-Foguem, B. (2024). Impact of artificial intelligence on aeronautics: An industry-wide review. Journal of Engineering and Technology Management, 71, 101800. https://doi.org/10.1016/j.jengtecman.2024.101800


