Cilt 14 Sayı 3 (2026): Business & Management Studies: An International Journal
Makaleler

İhracat, beşerî gelişmişlik, gayrisafi sermaye oluşumu ve CO₂ emisyonları bağlamında ekonomik büyüme: Seçilmiş EAGLE ve NEST ekonomileri

PDF
  • Ömer Yılmaz,
  • Hakkı Özbaş
Ömer Yılmaz
Dr. Öğr. Üyesi, Gaziantep Üniversitesi, Gaziantep, Türkiye
Hakkı Özbaş
Dr. Öğr. Üyesi, Tarsus Üniversitesi, Mersin, Türkiye

Yayınlanmış 25.09.2026

Anahtar Kelimeler

  • Ekonomik Büyüme, Beşerî Gelişmişlik, İhracat, CO₂ Emisyonları

Nasıl Atıf Yapılır

İhracat, beşerî gelişmişlik, gayrisafi sermaye oluşumu ve CO₂ emisyonları bağlamında ekonomik büyüme: Seçilmiş EAGLE ve NEST ekonomileri. (2026). Business & Management Studies: An International Journal, 14(3), 1195-1212. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i3.2770

Telif Hakkı (c) 2026 Ömer Yılmaz- Hakkı Özbaş

Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

İhracat, beşerî gelişmişlik, gayrisafi sermaye oluşumu ve CO₂ emisyonları bağlamında ekonomik büyüme: Seçilmiş EAGLE ve NEST ekonomileri. (2026). Business & Management Studies: An International Journal, 14(3), 1195-1212. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i3.2770

Öz

Bu çalışmanın amacı, seçilmiş EAGLE ve NEST ekonomilerinde kişi başına reel gelir ile beşerî gelişmişlik, CO₂ emisyonları, ihracat ve gayrisafi sermaye oluşumu arasındaki uzun dönemli ilişkileri incelemektir. Çalışmada Hindistan, Endonezya, Brezilya, Rusya, Meksika, Türkiye, Mısır, Filipinler, Vietnam, Güney Afrika, Kolombiya ve Tayland’dan oluşan 12 ekonomiye ait 1990–2023 dönemi panel veri seti kullanılmıştır. Analizde yatay kesit bağımlılığını ve ülkeler arasındaki heterojenliği dikkate alan Genişletilmiş Ortalama Grup (AMG) ve Kesitler Arası Genişletilmiş ARDL (CS-ARDL) yöntemlerinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, beşerî gelişmişlik, kişi başına CO₂ emisyonları, ihracat ve gayrisafi sermaye oluşumu ile kişi başına reel gelir arasında panel düzeyinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı uzun dönemli ilişkiler bulunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, ülke bazında elde edilen AMG sonuçları ilişkilerin yönü ve büyüklüğünün ekonomiler arasında farklılaşabildiğini ortaya koymaktadır. CS-ARDL modeline ait hata düzeltme katsayısının negatif ve istatistiksel olarak anlamlı olması uzun dönem dengesine yönelik bir uyum sürecine işaret ederken, katsayının mutlak değerinin 1’den büyük olması bu uyumun salınımlı bir yapı gösterebileceğini göstermektedir. Genel olarak bulgular, kişi başına reel gelir ile beşerî gelişmişlik, dış ticaret, sermaye birikimi ve çevresel göstergeler arasındaki ilişkilerin birlikte değerlendirilmesinin önemine işaret etmektedir.

PDF

Referanslar

  1. Almeida, D., Carvalho, L., Ferreira, P., Dionísio, A., & Haq, I. U. (2024). Global dynamics of Environmental Kuznets Curve: A cross-correlation analysis of income and CO₂ emissions. Sustainability, 16(20), 9089. https://doi.org/10.3390/su16209089
  2. Altıntaş, H., & Kassouri, Y. (2020). Is the environmental Kuznets curve in Europe related to the per-capita ecological footprint or CO₂ emissions? Ecological Indicators, 113, 106187. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2020.106187
  3. Ansari, M. A. (2022). Re-visiting the environmental Kuznets curve for ASEAN: A comparison between ecological footprint and carbon dioxide emissions. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 168, 112867. https://doi.org/10.1016/j.rser.2022.112867
  4. Aslan, A., & Topcu, E. (2018). The relationship between export and growth: Panel data evidence from Turkish sectors. Economies, 6(2), 22. https://doi.org/10.3390/economies6020022
  5. Awokuse, T. O. (2007). Causality between exports, imports, and economic growth: Evidence from transition economies. Economics Letters, 94(3), 389–395. https://doi.org/10.1016/j.econlet.2006.08.025
  6. Awoyemi, B. O., Makanju, A. A., & Duru, C. (2024). The analysis of human capital development, economic growth, and longevity in West African countries. Scientific Annals of Economics and Business, 71(3), 399–416. https://doi.org/10.47743/saeb-2024-0008
  7. Ağayev, S. (2011). İhracat ve ekonomik büyüme ilişkisi: 12 geçiş ekonomisi örneğinde panel eştümleşme ve panel nedensellik analizleri. Ege Akademik Bakış, 11(2), 241–254. https://doi.org/10.21121/eab.2011219568
  8. Balassa, B. (1978). Exports and economic growth: Further evidence. Journal of Development Economics, 5(2), 181–189. https://doi.org/10.1016/0304-3878(78)90006-8
  9. BBVA Research. (2012). EAGLES economic outlook: Annual report 2012. https://www.bbvaresearch.com/en/publicaciones/eagles-economic-outlook-annual-report-2012/
  10. Chikalipah, S., & Makina, D. (2019). Economic growth and human development: Evidence from Zambia. Sustainable Development, 27(6), 1023–1033. https://doi.org/10.1002/sd.1953
  11. Chrid, N., Saafi, S., & Chakroun, M. (2021). Export upgrading and economic growth: A panel cointegration and causality analysis. Journal of the Knowledge Economy, 12(2), 811–841. https://doi.org/10.1007/s13132-020-00640-6
  12. Chudik, A., & Pesaran, M. H. (2015). Common correlated effects estimation of heterogeneous dynamic panel data models with weakly exogenous regressors. Journal of Econometrics, 188(2), 393–420. https://doi.org/10.1016/j.jeconom.2015.03.007
  13. Destek, M. A., Ulucak, R., & Doğan, E. (2018). Analyzing the environmental Kuznets curve for the EU countries: The role of ecological footprint. Environmental Science and Pollution Research, 25(29), 29387–29396. https://doi.org/10.1007/s11356-018-2911-4
  14. Dinda, S. (2004). Environmental Kuznets curve hypothesis: A survey. Ecological Economics, 49(4), 431–455. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2004.02.011
  15. Dissanayake, H., Perera, N., Abeykoon, S., Samson, D., Jayathilaka, R., Jayasinghe, M., & Yapa, S. (2023). Nexus between carbon emissions, energy consumption, and economic growth: Evidence from global economies. PLOS ONE, 18(6), e0287579. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0287579
  16. Eberhardt, M., & Bond, S. (2009). Cross-section dependence in nonstationary panel models: A novel estimator. MPRA Paper No. 17692. https://mpra.ub.uni-muenchen.de/17692/
  17. Feder, G. (1983). On exports and economic growth. Journal of Development Economics, 12(1–2), 59–73. https://doi.org/10.1016/0304-3878(83)90031-7
  18. Frankel, J. A., & Romer, D. (1999). Does trade cause growth? American Economic Review, 89(3), 379–399. https://doi.org/10.1257/aer.89.3.379
  19. Grossman, G. M., & Krueger, A. B. (1995). Economic growth and the environment. The Quarterly Journal of Economics, 110(2), 353–377. https://doi.org/10.2307/2118443
  20. Gulcemal, T. (2020). Effect of human development index on GDP for developing countries: A panel data analysis. Pressacademia, 7(4), 338–345. https://doi.org/10.17261/Pressacademia.2020.1307
  21. Hye, Q. M. A., & Lau, W.-Y. (2015). Trade openness and economic growth: Empirical evidence from India. Journal of Business Economics and Management, 16(1), 188–205. https://doi.org/10.3846/16111699.2012.720587
  22. Magazzino, C., Gallegati, M., & Giri, F. (2023). The environmental Kuznets curve in a long-term perspective: Parametric vs. semi-parametric models. Environmental Impact Assessment Review, 98, 106973. https://doi.org/10.1016/j.eiar.2022.106973
  23. Panayotou, T. (1993). Empirical tests and policy analysis of environmental degradation at different stages of economic development. ILO Working Papers, No. 238.
  24. Pesaran, M. H. (2007). A simple panel unit root test in the presence of cross-section dependence. Journal of Applied Econometrics, 22(2), 265–312. https://doi.org/10.1002/jae.951
  25. Puttitanun, T., & Lerskullawat, A. (2025). Human development and economic growth: Who benefits the most? Applied Economics, 1–18. https://doi.org/10.1080/00036846.2025.2558238
  26. Ranis, G., Stewart, F., & Ramirez, A. (2000). Economic growth and human development. World Development, 28(2), 197–219. https://doi.org/10.1016/S0305-750X(99)00131-X
  27. Ranis, G., & Stewart, F. (2001). Growth and human development: Comparative Latin American experience. The Developing Economies, 39(4), 333–365. https://doi.org/10.1111/j.1746-1049.2001.tb00902.x
  28. Ritchie, H., Rosado, P., & Roser, M. (2023). CO₂ and greenhouse gas emissions. Our World in Data. https://ourworldindata.org/co2-and-greenhouse-gas-emissions
  29. Sein, P., & Sah, A. N. (2025). Export dynamics, exchange rate volatility, and economic stability: Evidence from Asia-Pacific economies. Humanities and Social Sciences Communications, 12, 808. https://doi.org/10.1057/s41599-025-05099-x
  30. Stern, D. I. (2017). The environmental Kuznets curve after 25 years. Journal of BioEconomics, 19(1), 7–28. https://doi.org/10.1007/s10818-017-9243-1
  31. Suri, T., Boozer, M. A., Ranis, G., & Stewart, F. (2011). Paths to success: The relationship between human development and economic growth. World Development, 39(4), 506–522. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2010.08.020
  32. Swamy, P. A. V. B. (1970). Efficient inference in a random coefficient regression model. Econometrica, 38(2), 311–323. https://doi.org/10.2307/1913012
  33. United Nations Development Programme. (2024). Human development report 2023/2024: Breaking the gridlock—Reimagining cooperation in a polarized world. https://doi.org/10.18356/9789213588703
  34. World Bank. (2025). World Development Indicators [Data set]. https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators
  35. Westerlund, J. (2007). Testing for error correction in panel data. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 69(6), 709–748. https://doi.org/10.1111/j.1468-0084.2007.00477.x
  36. Zaptono Bandu, S., Amalia, S., & Suharto, R. B. (2025). The effect of population growth and the human development index on economic growth and unemployment in East Kalimantan Province. International Journal of Economics, Commerce and Management, 2(4), 102–111. https://doi.org/10.62951/ijecm.v2i4.981