Cilt 14 Sayı 3 (2026): Business & Management Studies: An International Journal
Makaleler

Türev ürün kullanımı, banka riski ve kârlılığı: Türk ticari bankaları üzerine panel veri analizi (2011-2024)

PDF (İngilizce)
  • Zekeriya Gül
Zekeriya Gül
Dr. Öğr. Üyesi, Gaziantep Üniversitesi, Gaziantep, Türkiye

Yayınlanmış 25.09.2026

Anahtar Kelimeler

  • Financial Derivatives, Bank Risk, Bank Profitability
  • Finansal Türevler, Banka Riski, Banka Kârlılığı

Nasıl Atıf Yapılır

Türev ürün kullanımı, banka riski ve kârlılığı: Türk ticari bankaları üzerine panel veri analizi (2011-2024). (2026). Business & Management Studies: An International Journal, 14(3), 1228-1240. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i3.2768

Telif Hakkı (c) 2026 Zekeriya Gül

Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Türev ürün kullanımı, banka riski ve kârlılığı: Türk ticari bankaları üzerine panel veri analizi (2011-2024). (2026). Business & Management Studies: An International Journal, 14(3), 1228-1240. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i3.2768

Öz

Bu çalışma, 2011–2024 döneminde Türkiye’de faaliyet gösteren 11 ticari bankaya ait panel veriyi kullanarak finansal türev ürün kullanımı, banka riski ve kârlılık arasındaki ilişkiyi rassal etkiler modeli ve kümelenmiş dirençli standart hatalara sahip rassal etkiler modeli aracılığıyla incelemektedir. Banka riski modelinden elde edilen bulgular, türev ürün kullanımının banka riski üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisinin bulunmadığını göstermektedir. Buna karşılık, kredilerin toplam aktiflere oranındaki değişim Z-skoru ile negatif ilişkilidir; bu durum, kredi yoğunluğundaki artışın banka riskini artırdığına işaret etmektedir. Ayrıca, banka büyüklüğü bankaların Z-skorları ile pozitif ilişkilidir; bu da daha büyük bankaların daha düşük risk düzeyine sahip olma eğiliminde olduğunu göstermektedir. Kârlılık modelinde ise, türev ürün kullanımı aktif kârlılığı ile negatif ilişkilidir; ancak bu ilişkinin kümelenmiş dirençli standart hatalar kullanıldığında zayıfladığı görülmektedir. Sonuçlar ayrıca, maliyet-gelir oranının kârlılık ile negatif, gayri safi yurt içi hasılanın ise aktif kârlılığı ile pozitif ilişkili olduğunu göstermektedir. Genel olarak bulgular, türev ürünlerin Türk ticari bankalarının risk ve kârlılık yapısını belirlemede belirleyici bir rol oynamadığını; buna karşılık banka özgü ve makroekonomik faktörlerin daha etkili olduğunu ortaya koymaktadır.

PDF (İngilizce)

Referanslar

  1. Andrieș, A. M., Podpiera, A. M., & Sprincean, N. (2022). Central bank independence and systemic risk. International Journal of Central Banking, 18(1), 81–130.
  2. Baltagi, B. H. (2008). Econometric analysis of panel data (4th ed.). John Wiley & Sons.
  3. Bayri, E. (2023). Türev ürünlerin banka kârlılığı üzerine etkisi: Türk bankacılık sektörü uygulaması [The effect of derivatives on bank profitability: Implementation in the Turkish banking sector]. Niğde Ömer Halisdemir University Journal of Social Sciences Institute, 5(1), 11–41. https://doi.org/10.56574/nohusosbil.1255034
  4. Bazih, J. H., & Vanwalleghem, D. (2021). Deriving value or risk? Determinants and the impact of emerging market banks’ derivative usage. Research in International Business and Finance, 56, Article 101379. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2020.101379
  5. Bendob, A., Bentouir, N., & Bellaouar, S. (2015). The effect of financial derivative use on the performance of commercial banks: Empirical study in GCC countries during 2000–2013. Research Journal of Finance and Accounting, 6(18), 87–93.
  6. Central Bank of the Republic of Türkiye. (2023). Financial stability report. https://www.tcmb.gov.tr
  7. Chang, C.-C., Ho, K.-Y., & Hsiao, Y.-J. (2018). Derivatives usage for banking industry: Evidence from the European markets. Review of Quantitative Finance and Accounting, 51(4), 921–941. https://doi.org/10.1007/s11156-017-0692-3
  8. Ghosh, A. (2017). How do derivative securities affect bank risk and profitability? Evidence from the US commercial banking industry. The Journal of Risk Finance, 18(2), 186–213. https://doi.org/10.1108/JRF-09-2016-0116
  9. Hausman, J. A. (1978). Specification tests in econometrics. Econometrica, 46(6), 1251–1271. https://doi.org/10.2307/1913827
  10. Huan, X., & Parbonetti, A. (2019). Financial derivatives and bank risk: Evidence from eighteen developed markets. Accounting and Business Research, 49(7), 847–874. https://doi.org/10.1080/00014788.2019.1618695
  11. Hull, J. C. (2022). Options, futures, and other derivatives (11th ed.). Pearson.
  12. Im, K. S., Pesaran, M. H., & Shin, Y. (2003). Testing for unit roots in heterogeneous panels. Journal of Econometrics, 115(1), 53–74. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(03)00092-7
  13. Infante, L., Piermattei, S., Santioni, R., & Sorvillo, B. (2018). Why do banks use derivatives? An analysis of the Italian banking system (Questioni di Economia e Finanza [Occasional Papers] No. 441). Banca d’Italia. https://www.bancaditalia.it/pubblicazioni/qef/2018-0441/QEF_441_18.pdf
  14. Jukonis, A. (2022). Evaluating market risk from leveraged derivative exposures (Working Paper Series No. 2722). European Central Bank. https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/scpwps/ecb.wp2722~1e50e187df.en.pdf
  15. Köhler, M. (2018). An analysis of non-traditional activities at German savings banks: Does the type of fee and commission income matter? (Deutsche Bundesbank Discussion Paper No. 01/2018). Deutsche Bundesbank.
  16. Levin, A., Lin, C.-F., & Chu, C.-S. J. (2002). Unit root tests in panel data: Asymptotic and finite-sample properties. Journal of Econometrics, 108(1), 1–24. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(01)00098-7
  17. Li, L., & Yu, Z. (2010). The impact of derivatives activity on commercial banks: Evidence from U.S. bank holding companies. Asia-Pacific Financial Markets, 17, 303–322. https://doi.org/10.1007/s10690-010-9117-1
  18. Li, S., & Marinč, M. (2014). The use of financial derivatives and risks of U.S. bank holding companies. International Review of Financial Analysis, 35, 46–71. https://doi.org/10.1016/j.irfa.2014.07.007
  19. Melecky, M., & Podpiera, A. M. (2013). Institutional structures of financial sector supervision, their drivers and historical benchmarks. Journal of Financial Stability, 9(3), 428–444. https://doi.org/10.1016/j.jfs.2013.03.003
  20. Miloș, M. C., & Miloș, L. R. (2022). Use of derivatives and market valuation of the banking sector: Evidence from the European Union. Journal of Risk and Financial Management, 15(11), Article 501. https://doi.org/10.3390/jrfm15110501
  21. Pala, Y., & Hepşen, A. (2024). An investigation of the relationship between banks’ use of derivative products and sectoral and macroeconomic factors: An application on the Turkish banking sector. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 11(4), 1518–1541. https://doi.org/10.30798/makuiibf.1498572
  22. Resti, A., & Sironi, A. (2007). Risk management and shareholders’ value in banking: From risk measurement models to capital allocation policies. Wiley.
  23. Saunders, A., & Cornett, M. M. (2023). Financial institutions management: A risk management approach (11th ed.). McGraw-Hill Education.
  24. Tanrıöven, C., & Yenice, S. (2014). Bankaların türev araç kullanımlarının risklilik ve karlılık üzerine etkisi: Türkiye örneği [The effect of financial derivatives owned by banks on risk and profitability: The case of Turkey]. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(3), 25–46.
  25. Taşkın, D., & Sarıyer, G. (2020). Use of derivatives, financial stability and performance in Turkish banking sector. Quantitative Finance and Economics, 4(2), 252–273. https://doi.org/10.3934/QFE.2020012
  26. The Banks Association of Türkiye. (2025). Banks in Türkiye 2024. https://www.tbb.org.tr/sites/default/files/kitaplar/banks-in-turkiye-2024.pdf
  27. Titova, Y., Penikas, H., & Gomayun, N. (2020). The impact of hedging and trading derivatives on value, performance and risk of European banks. Empirical Economics, 58(2), 535–565. https://doi.org/10.1007/s00181-018-1545-1
  28. Turan, A., & Ersoy, H. (2024). Use of derivative instruments in the banking sector and its effects on the Turkish banking sector. Journal of Emerging Economies and Policy, 9(Special Issue), 120–129. https://dergipark.org.tr/en/pub/joeep/article/1490951
  29. Wang, Y., Song, G., & Lu, Y. (2025). Derivatives holdings and bank systemic risk: Cross-country evidence. Borsa Istanbul Review, 25(4), 681–691. https://doi.org/10.1016/j.bir.2025.03.006
  30. Xu, T., Hu, K., & Das, U. S. (2019). Bank profitability and financial stability (IMF Working Paper No. 2019/005). International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9781484390078.001