Cilt 14 Sayı 2 (2026): Business & Management Studies: An International Journal
Makaleler

Firmaların çevresel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirlikle ilgili faaliyetlerinin tüketicilerin satın alma niyeti üzerindeki etkisi: Ampirik bir çalışma

PDF
  • Murat Akbaş,
  • Prof. Dr. Remzi Altunışık
Murat Akbaş
Doktora Öğr., Sakarya Üniversitesi, Sakarya, Türkiye
Prof. Dr. Remzi Altunışık
Prof. Dr., Sakarya Üniversitesi, Sakarya, Türkiye
Biyografi

Yayınlanmış 25.06.2026

Anahtar Kelimeler

  • Çevresel Sürdürülebilirlik, Sosyal Sürdürülebilirlik, Ekonomik Sürdürülebilirlik, Tüketici Davranışı, Satın Alma Niyeti
  • Environmental Sustainability, Social Sustainability, Economic Sustainability, Consumer Behaviour, Purchase Intention

Nasıl Atıf Yapılır

Firmaların çevresel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirlikle ilgili faaliyetlerinin tüketicilerin satın alma niyeti üzerindeki etkisi: Ampirik bir çalışma. (2026). Business & Management Studies: An International Journal, 14(2), 644-662. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i2.2725

Telif Hakkı (c) 2026 Murat Akbaş- Prof. Dr. Remzi Altunışık

Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Firmaların çevresel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirlikle ilgili faaliyetlerinin tüketicilerin satın alma niyeti üzerindeki etkisi: Ampirik bir çalışma. (2026). Business & Management Studies: An International Journal, 14(2), 644-662. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i2.2725

Öz

Sürdürülebilirlik olgusu, içinde yaşadığımız küresel ticaret dünyasında işletmelerin yaşamlarına devam edebilmesi ve toplumsal açıdan kabul görebilmesi için stratejik bir zorunluluk haline gelmiştir. Ancak kapsamlı bir yazın taraması, mevcut akademik çalışmaların büyük bölümünün sürdürülebilirlik kavramını ağırlıklı olarak tüketici açısından ve çevresel (ekolojik) bir eksende ele aldığını, ekonomik ve sosyal faktörlerin tüketicilerin karar süreçleri üzerindeki etkilerinin genellikle ihmal edildiğini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, konuyu farklı bir bakış açısıyla ele alarak, firmalar tarafından yürütülen çevresel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirlikle ilgili faaliyetlerin tüketicilerin satın alma niyetleri üzerindeki etkisini ampirik olarak araştırmayı amaçlamaktadır. Araştırma verileri, Google Forms üzerinden oluşturulan anket linkinin sosyal medya platformları üzerinden (WhatsApp, LinkedIn vb.) katılımcılara ulaştırılmasıyla elde edilmiştir. Katılımcıların farklı sosyo-demografik özelliklere sahip kişilerden seçilmesi araştırma sonuçlarının yorumlanabilirliğini artırmakla birlikte, genellemeler konusunda temkinli olunması gerektiğini göstermektedir. IBM SPSS 23.0 programı üzerinden yapılan analizler sonucunda faktör ve regresyon analizleri, sürdürülebilirliğin üç boyutunun da satın alma niyetini pozitif ve anlamlı bir şekilde etkilediğini göstermiştir. Çalışma, literatürdeki genel eğilimin aksine ekonomik sürdürülebilirliğin satın alma niyeti üzerindeki en güçlü etken olduğunu ampirik olarak kanıtlayarak, tüketici rasyonalitesinin stratejik önemini özgün bir değer olarak literatüre kazandırmaktadır. Araştırma sonuçları, tüketicilerin sürdürülebilir ürün tüketimlerinde çevresel duyarlılığa önem verseler de öncelik olarak rasyonaliteyi (fiyat, dayanıklılık, yerel ekonomi) gözettiklerini ortaya koymaktadır. Bulgular, küresel şirketlere ve yasa yapıcılara, sürdürülebilirlik planlamaları yaparken yalnızca çevresel söylemlerin değil, ekonomik fayda rasyonalitesinin de önemli bir unsur olduğunu göstermektedir.

PDF

Referanslar

  1. Altın, B.K. (2025). Bilinçli seçimlerin yapı taşları: Sürdürülebilirlik bilincinin ekseninde sürdürülebilir tüketim kararlarının psikolojik yansımaları (Yayın no: 934741). [Doktora Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  2. Altın, B. K. ve Kırçova, İ. (2024). Çevresel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirlik bilincinin ve algılanan tüketici etkinliğinin sürdürülebilir tüketim bağlamında incelenmesi. Business & Management Studies: An International Journal, 12(3), 571-599. https://doi.org/10.15295/bmij.v12i3.2399
  3. Amoako, G. K., Dzogbenuku, R. K., Doe, J. ve Adjaison, G. K. (2022). Green marketing and the SDGs: emerging market perspective. Marketing Intelligence & Planning, 40(3), 310-327. https://doi.org/10.1108/MIP-11-2018-0543
  4. Atrek, B. ve Madran, C. (2017). Ulusal alanyazınında sürdürülebilir tüketim: tüketici perspektifinden sistematik derleme çalışması. Pazarlama ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, 10(19), 1-32. https://izlik.org/JA28WZ48HX
  5. Basiago, A. D. (1999). Economic, social and environmental sustainability in development theory and urban planning practice. The Environmentalist, 19(2), 145–161. https://doi.org/10.1023/A:1006697118620
  6. Baudrillard, J. (2016). Tüketim toplumu. İstanbul: Ayrıntı Yayınları. (Orijinal eserin yayın tarihi 1970).
  7. Bauman, Z. (2017). Akışkan modernite. İstanbul: Can Yayınları. (Orijinal eserin yayın tarihi 2000).
  8. Brundtland, G. H. (1987). Our common future—Call for action. Environmental Conservation, 14(4), 291–294. https://doi.org/10.1017/S0376892900016805
  9. Buerke, A., Straatmann, T., Lin-Hi, N., ve Müller, K. (2017). Consumer awareness and sustainability-focused value orientation as motivating factors of responsible consumer behavior. Review of Managerial Science, 11(4), 959–991. https://doi.org/10.1007/s11846-016-0211-2
  10. Chen, Y. S., ve Chang, C. H. (2012). Enhance green purchase intentions: The roles of green perceived value, green perceived risk, and green trust. Management Decision, 50(3), 502–520. https://doi.org/10.1108/00251741211216250
  11. Coşkun, İ. L. (2021). Süreklilikten sürdürülebilirliğe bir kurumsal sürdürülebilirlik yolculuğu (1. Baskı). İstanbul: Artisan Yayınları.
  12. Doğan, S. (2024). Çevre, sosyal ve kurumsal yönetim (ÇSY) kriterleri ile sürdürülebilir kalkınma hedeflerine yönelik açıklamaların finansal performansa etkisi: BİST sürdürülebilirlik endeksindeki işletmelere yönelik analiz (Yayın no: 853599). [Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi
  13. Doyle, M. W. ve Stiglitz, J. E. (2014). Eliminating extreme inequality: A sustainable development goal, 2015–2030. Ethics & International Affairs, 28(1), 5–13. https://doi.org/10.1017/S0892679414000021
  14. Elkington, J. (1998). Partnerships from cannibals with forks: The triple bottom line of 21st-century business. Environmental Quality Management, 8(1), 37–51. https://doi.org/10.1002/tqem.3310080106
  15. Erciş, A., ve Türk, B. (2019). Bütünleşik amaca yönelik davranış modeli ile çevreci ürün satın alma niyetinin incelenmesi. Pazarlama ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, 12(23), 55-80. https://izlik.org/JA22WT36WE
  16. Grimmer, M. ve Bingham, T. (2013). Company environmental performance and consumer purchase intentions. Journal of Business Research, 66(10), 1945–1953. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2013.02.017
  17. Gupta, S. ve Ogden, D. T. (2009). To buy or not to buy? A social dilemma perspective on green buying. Journal of Consumer Marketing, 26(6), 376–391. https://doi.org/10.1108/07363760910988201
  18. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J. ve Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage Learning.
  19. Han, H., Hsu, L. T., ve Sheu, C. (2010). Application of the theory of planned behavior to green hotel choice: Testing the effect of environmental friendly activities. Tourism Management, 31(3), 325–334. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2009.03.013
  20. Joshi, Y., Uniyal, D. P. ve Sangroya, D. (2021). Investigating consumers' green purchase intention: Examining the role of economic value, emotional value and perceived marketplace influence. Journal of cleaner production, 328, 129638. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.129638
  21. Langlois, E. V., Campbell, K., Prieur-Richard, A.-H., Karesh, W. ve Daszak, P. (2012). Towards a better integration of global health and biodiversity in the new sustainable development goals. EcoHealth, 9(4), 381–385. https://doi.org/10.1007/s10393-012-0800-8
  22. Malthus, T. (1798). An essay on Principle of Population. Electronic Scholarly Publishing Project, 1998. http://www.esp.org/books/malthus/population/malthus.pdf
  23. Martínez-Ruiz, M. P., Jiménez-Zarco, A. I. ve Izquierdo-Yusta, A. (2012). The effects of the current economic situation on customer satisfaction and retail patronage behaviour. Total Quality Management & Business Excellence, 23(11–12), 1207–1225. https://doi.org/10.1080/14783363.2012.661133
  24. Meadows, D. H., Meadows, D. H., Randers, J., ve Behrens III, W. W. (1972). The limits to growth (5. Baskı). New York: Universe Books
  25. McKinsey & Company (2024). The state of fashion 2024: Finding pockets of growth as uncertainty reigns. The State of Fashion 2024 report | McKinsey
  26. McKinsey & Company (2025). State of the consumer 2025: When disruption becomes permanent. https://www.mckinsey.com/industries/consumer-packaged-goods/our-insights/state-of-consumer#/
  27. Özkan, E., ve Şahin, Y. (2021). Sürdürülebilir sistemler: 2010-2020 yılları arası literatür incelemesi. Uluslararası Batı Karadeniz Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi, 3(1), 18-47.
  28. Paul, B. D. (2008). A history of the concept of sustainable development: Literature review. The Annals of the University of Oradea, Economic Sciences Series, 17(2), 576-580.
  29. Paul, J., Modi, A. ve Patel, J. (2016). Predicting green product consumption using theory of planned behavior and reasoned action. Journal of Retailing and Consumer Services, 29, 123-134. http://dx.doi.org/10.1016/j.jretconser.2015.11.006
  30. Peattie, K. (2010). Green consumption: Behavior and norms. Annual Review of Environment and Resources, 35(1), 195–228. https://doi.org/10.1146/annurev-environ-032609-094328
  31. Prizzia, R. (2017). Sustainable development in an international perspective. In Handbook of Globalization and the Environment (pp. 19-42), Routledge.
  32. Salant, P., ve Dillman, D. A. (1994). How to conduct your own survey ( ABD: John Wiley & Sons).
  33. Saral, İ. (2025). Çevre dostu ürün tutumu ve satın alma niyetinde sürdürülebilirlik odaklı değer yönelimi ve ahlaki zekânın rolü. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 11(2), 633-658. https://doi.org/10.20979/ueyd.1699971
  34. Scoones, I. (2007). Sustainability. Development in Practice, 17(4–5), 589–596. https://doi.org/10.1080/09614520701469609
  35. Simoes, B.R., Correia, M., Provera, T. ve Chkoniya, V.A. (2026). Greenwashing and information asymmetry: A theoretical perspective. European Journal of Marketing and Economics, 9(1), 59-80. https://doi.org/10.26417/7e7fpv08
  36. Stringer T., Payne AR. ve Mortimer, G. (2022). As cheap as humanly possible: why consumers care less about worker welfare, Journal of Fashion Marketing and Management: An International Journal, Vol. 26 No. 4 pp. 717–737. https://doi.org/10.1108/JFMM-06-2021-0158
  37. Sun, Y. ve Shi, B. (2022). Impact of greenwashing perception on consumers' green purchasing intentions: A moderated mediation model. Sustainability, 2022; 14(19): 12119. https://doi.org/10.3390/su141912119
  38. Tang Y., Wang X. ve Lu P (2014), Chinese consumer attitude and purchase intent towards green products. Asia-Pacific Journal of Business Administration, Vol. 6 No. 2 pp. 84–96. https://doi.org/10.1108/APJBA-05-2013-0037
  39. Teng, C. C. ve Wang, Y. M. (2015). Decisional factors driving organic food consumption: Generation of consumer purchase intentions. British Food Journal, 117(3), 1066–1081. https://doi.org/10.1108/BFJ-12-2013-0361
  40. Tıraş, H. H. (2012). Sürdürülebilir kalkınma ve çevre: Teorik bir inceleme. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 57–73. https://izlik.org/JA88AP78KK
  41. Türkiye İstatistik Kurumu (2024). Hanehalkı bilişim teknolojileri kullanım araştırması. Hanehalkı Bilişim Teknolojileri (BT) Kullanım Araştırması - 2024 - Veri Portalı - TÜİK
  42. Türkiye İstatistik Kurumu (2025). Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları, 2024. Nüfus İstatistikleri Portalı
  43. United Nations (2000). United Nations Millennium Declaration (A/RES/55/2). New York: United Nations General Assembly. United Nations Millennium Declaration :
  44. United Nations (2012). The Future We Want (A/RES/66/288). New York: United Nations General Assembly. Microsoft Word - THE FUTURE WE WANT - FINAL DOCUMENT.doc
  45. Veblen, T. (2005). Aylak sınıfın teorisi. İstanbul: Babil Yayınları. (Orijinal eserin yayın tarihi 1899).
  46. Wilderer, P. A. (2007). Sustainable water resource management: The science behind the scene. Sustainability Science, 2(1), 1–4. https://doi.org/10.1007/s11625-007-0022-0
  47. White, K., Habib, R. ve Hardisty, D. J. (2019). How to SHIFT consumer behaviors to be more sustainable: A literature review and guiding framework. Journal of Marketing, 83(3), 22–49. https://doi.org/10.1177/0022242919825649
  48. Witek, L. ve Kuźniar, W. (2021). Green purchase behavior: The effectiveness of socio-demographic variables for explaining green purchases in emerging market. Sustainability, 13(1), 209. https://doi.org/10.3390/su13010209
  49. World Commission on Environment and Development. (1987). Our common future (A/42/427). New York: United Nations General Assembly. Our Common Future; Brundtland Report 1987
  50. Yadav, R. ve Pathak, G. S. (2017). Determinants of consumers' green purchase behavior in a developing nation: Applying and extending the theory of planned behavior. Ecological Economics, 134, 114–122. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2016.12.019
  51. Yıldız, O. ve Kelleci, A. (2023). Determinants of sustainable consumption behavior: a field study on Turkish gen Z. Akademik Hassasiyetler, 10(21), 1-21. https://doi.org/10.58884/akademik-hassasiyetler.1255154
  52. Yılmaz, S. (2022). Gündemimiz sürdürülebilirlik. PR Atölye Dergisi, 3, 30–32. https://www.pratolye.com/dergi/sayi3/#page/30
  53. Young, W., Hwang, K., McDonald, S., ve Oates, C. J. (2010). Sustainable consumption: Green consumer behaviour when purchasing products. Sustainable Development, 18(1), 20–31. https://doi.org/10.1002/sd.394